Tincturen: wat zijn het, hoe worden ze gemaakt en waar let je op?

Bijgewerkt op 29 oktober 2026 · Leestijd 10 minuten

Kort antwoord: Een tinctuur is een vloeibaar kruidenextract op basis van alcohol en water. Kruiden trekken een aantal weken in het mengsel, waarna het wordt gezeefd. Tincturen zijn geconcentreerd, lang houdbaar en worden per druppel gebruikt. Er bestaan ook alcoholvrije glycerieten. Let op de alcohol bij zwangerschap, kinderen, verkeer en medicijnen.

Een klein bruin flesje met een pipet. Zo herken je een tinctuur. Ze worden al eeuwen gebruikt en zijn nog steeds populair bij liefhebbers van kruiden. Maar wat zit er eigenlijk in zo’n flesje en waarom gebruik je een tinctuur in plaats van thee?

In dit artikel lees je wat een tinctuur is, waar het woord vandaan komt en hoe tincturen worden gemaakt. We vergelijken tincturen met thee en extracten, bespreken de rol van alcohol en leggen uit waar je op let bij het kopen, bewaren en gebruiken.

Wat is een tinctuur?

Een tinctuur is een vloeibaar extract van een plant of plantendeel. De plant wordt een tijd in een mengsel van alcohol en water gelegd. Daarbij lossen stoffen uit de plant op in de vloeistof. Daarna wordt het plantmateriaal eruit gezeefd of geperst. Wat overblijft is een geconcentreerde vloeistof met de geur, smaak en kleur van het kruid.

Het woord tinctuur komt van het Latijnse tinctura, wat kleuren of verven betekent. Dat verwijst naar de kleur die de vloeistof van de plant krijgt.

De verhouding

Bij tincturen wordt vaak een verhouding vermeld, zoals 1:5. Dat betekent dat er één deel gedroogd kruid is gebruikt op vijf delen vloeistof. Hoe kleiner het tweede getal, hoe geconcentreerder de tinctuur. De Europese Farmacopee, het officiële Europese handboek voor geneesmiddelen, beschrijft hoe tincturen voor geneesmiddelen moeten worden gemaakt.

Een korte geschiedenis

Al in de oudheid werden kruiden in wijn of azijn gelegd om stoffen eruit te halen. Met de verspreiding van distilleren in de middeleeuwen kwam sterkere alcohol beschikbaar. Daarmee konden apothekers krachtigere extracten maken. De Zwitserse arts Paracelsus, die leefde van 1493 tot 1541, was een groot voorstander van extracten met alcohol. Hij vond dat de werkzame kern van een plant moest worden afgezonderd.

In de achttiende en negentiende eeuw waren tincturen een vast onderdeel van de apotheek. Elke apotheker had tientallen flessen op de plank. Ook in Nederland stonden tincturen in de officiële lijst van geneesmiddelen, de Pharmacopoea Neerlandica. Pas in de twintigste eeuw maakten tabletten en capsules veel tincturen overbodig.

Een tinctuur is in feite een manier om een kruid lang houdbaar te maken en de stoffen te concentreren in een klein flesje.

Tinctuur, thee of extract?

Kruiden kun je op verschillende manieren gebruiken. Elke vorm heeft eigen voor en nadelen. Water haalt andere stoffen uit een plant dan alcohol. Daarom verschilt een tinctuur van een thee van hetzelfde kruid.

Wil je meer weten over het verschil tussen een tinctuur en een extract? Lees dan ons artikel over het verschil tussen tinctuur en extract.

Waarom alcohol?

Alcohol heeft twee functies in een tinctuur. Ten eerste lost alcohol veel stoffen op die niet goed in water oplossen, zoals harsen en etherische oliën. Ten tweede werkt alcohol als conserveermiddel. Bacteriën en schimmels groeien niet goed in een vloeistof met veel alcohol. Daardoor blijft een tinctuur jarenlang goed.

Het alcoholpercentage in tincturen ligt vaak tussen de 25 en 70 procent. Dat is veel, maar de hoeveelheid die je per keer gebruikt is klein. Een paar druppels bevatten minder alcohol dan een slok bier. Toch is het goed om er rekening mee te houden.

Alcoholvrije alternatieven

Wie geen alcohol wil of mag gebruiken, kan kiezen voor een glyceriet. Daarbij wordt plantaardige glycerine gebruikt in plaats van alcohol. Glycerine is een zoete, stroperige vloeistof. Een glyceriet is minder lang houdbaar dan een tinctuur en lost sommige stoffen minder goed op. Er bestaan ook tincturen waarbij de alcohol na het maken voor een groot deel is verdampt.

Bekende kruidentincturen

Bij Smartific vind je verschillende tincturen. Lees ook ons artikel over kruidengeneeskunde voor meer achtergrond.

Hoe gebruik je een tinctuur?

Tincturen worden meestal per druppel gebruikt. Houd je altijd aan de hoeveelheid op de verpakking. Veel mensen doen de druppels in een glas water, sap of thee. Dat maakt de sterke smaak milder. Schud het flesje voor gebruik, omdat er bezinksel kan ontstaan.

Veiligheid

Tincturen zijn geconcentreerd. Ze bevatten dezelfde actieve stoffen als het kruid zelf, maar in een kleinere hoeveelheid vloeistof. Daarom gelden dezelfde aandachtspunten als bij andere kruidenproducten. Kruiden kunnen wisselwerkingen hebben met medicijnen. Check dat via de Kruidencheck van het CBG of vraag het je apotheker.

Let op de alcohol Gebruik geen tincturen met alcohol tijdens zwangerschap of borstvoeding. Geef ze niet aan kinderen. Gebruik je medicijnen die niet samengaan met alcohol, zoals sommige slaapmiddelen? Kies dan een alcoholvrij alternatief of overleg met je arts.

Wat zegt de wet?

In Nederland worden kruidentincturen meestal verkocht als voedingssupplement of als traditioneel kruidengeneesmiddel. Een supplement valt onder de Warenwet. Er mogen alleen goedgekeurde gezondheidsclaims op staan. Een traditioneel kruidengeneesmiddel moet zijn geregistreerd bij het CBG en heeft een RVG nummer. Moedertincturen voor homeopathie hebben weer andere regels.

Bewaren

Tincturen zitten bijna altijd in bruine glazen flesjes. Dat glas houdt licht tegen. Bewaar het flesje rechtop, goed afgesloten en op een koele, donkere plek. Een tinctuur met voldoende alcohol blijft vaak jaren goed. Zie je schimmel, vlokken die er eerst niet waren of ruikt het anders? Gooi het flesje dan weg. Kijk ook naar ons artikel over kruiden bewaren.

Kort samengevat

Een tinctuur is een geconcentreerd kruidenextract in alcohol en water. Het is een oude vorm van kruidengebruik die nog steeds populair is. Tincturen zijn lang houdbaar en makkelijk te gebruiken. Houd rekening met de alcohol en met mogelijke wisselwerkingen met medicijnen.

Hoe worden tincturen gemaakt?

Bij het maken van tincturen wordt gedroogd of vers plantmateriaal fijngesneden. Dat wordt in een mengsel van alcohol en water gelegd. Het alcoholpercentage hangt af van het kruid. Voor harsrijke planten gebruiken producenten meer alcohol dan voor bladeren met veel wateroplosbare stoffen. Het mengsel trekt meestal een paar weken. Daarna wordt het gefilterd en in flesjes gedaan. Professionele producenten controleren elke partij op kwaliteit en zuiverheid.

Er zijn twee bekende methoden. Bij maceratie ligt het kruid stil in de vloeistof en wordt het af en toe geschud. Bij percolatie loopt de vloeistof langzaam door een laag kruid heen. Percolatie is sneller en wordt veel gebruikt door professionele fabrikanten.

Een goede tinctuur herkennen

Een tinctuur van goede kwaliteit heeft de kleur en geur van het kruid. Een flesje zonder duidelijke informatie over de plant en de verhouding kun je beter laten staan.

Tincturen en verkeer

Een paar druppels tinctuur bevatten weinig alcohol. Toch kan het optellen als je meerdere keren per dag druppels gebruikt. Rijd je auto? Houd daar dan rekening mee. Sommige kruiden, zoals valeriaan, kunnen bovendien slaperig maken. Rijd niet als je je suf voelt.

Twijfel je of een tinctuur goed bij je past? Vraag dan advies bij een apotheker of arts, zeker als je medicijnen gebruikt of zwanger bent.

Bewaar tincturen in de originele donkere fles, goed gesloten en uit de buurt van kinderen. Zo blijft de kwaliteit het langst behouden. Een geopende fles is meestal nog lang goed door de alcohol.

Wil je verder lezen? Bekijk dan ook onze artikelen over adaptogene kruiden bij stress, kruiden voor meer energie en functionele paddenstoelen zoals reishi.

Veelgestelde vragen over tincturen