Kun je je dromen beïnvloeden? Lucide dromen uitgelegd

Bijgewerkt op 29 oktober 2026 · Leestijd 9 minuten

Kort antwoord: Ja, tot op zekere hoogte. Bij lucide dromen weet je tijdens de droom dat je droomt. Sommige mensen kunnen dan de droom sturen. Een droomdagboek bijhouden, werkelijkheidschecks doen en technieken als MILD en WBTB worden in onderzoek het vaakst genoemd.

Iedereen droomt, ook als je het je niet herinnert. Soms is een droom zo echt dat je bij het wakker worden even niet weet wat waar is. Maar kun je zelf invloed hebben op wat je droomt? Steeds meer mensen zijn geïnteresseerd in lucide dromen. In dit artikel lees je wat dromen zijn, wat lucide dromen is, wat de wetenschap erover weet en welke technieken mensen gebruiken.

Wat zijn dromen?

Dromen zijn beelden, gedachten en gevoelens die je tijdens de slaap ervaart. De meeste levendige dromen ontstaan in de REM slaap. REM staat voor rapid eye movement. In die fase bewegen je ogen snel heen en weer, terwijl de rest van je lichaam bijna stil ligt. Je hersenen zijn dan heel actief. Ook in andere slaapfasen kun je dromen, maar die dromen zijn meestal minder levendig.

Een nacht bestaat uit meerdere slaapcycli van ongeveer negentig minuten. Elke cyclus heeft lichte slaap, diepe slaap en REM slaap. Aan het begin van de nacht zijn de REM fasen kort. Tegen de ochtend worden ze langer. Daarom droom je vaak het levendigst in de laatste uren voor het wakker worden.

Waarom dromen we?

Waarom we dromen, is nog niet helemaal duidelijk. Er zijn verschillende theorieën. Volgens sommige onderzoekers helpen dromen bij het verwerken van herinneringen en emoties. Anderen zien dromen als een bijproduct van hersenactiviteit tijdens de slaap. Waarschijnlijk spelen meerdere processen een rol. Sigmund Freud zag dromen in 1899 nog als de koninklijke weg naar het onbewuste. Moderne onderzoekers kijken vooral naar wat er in de hersenen gebeurt.

Wat is lucide dromen?

Bij een lucide droom ben je je ervan bewust dat je droomt, terwijl de droom doorgaat. De term werd in 1913 bedacht door de Nederlandse psychiater en schrijver Frederik van Eeden. Hij hield jarenlang zijn dromen bij en beschreef honderden lucide dromen. In een lucide droom kunnen sommige mensen bewust keuzes maken. Ze kunnen bijvoorbeeld proberen te vliegen of een droomfiguur een vraag stellen.

Lang werd gedacht dat lucide dromen niet echt bestonden. In 1975 en 1980 toonden de Britse onderzoeker Keith Hearne en de Amerikaanse onderzoeker Stephen LaBerge aan dat het wel kan. Proefpersonen gaven vanuit een lucide droom afgesproken signalen met hun ogen. Die oogbewegingen waren te meten in het slaaplaboratorium.

Een lucide droom is een droom waarin je weet dat je droomt. Het woord lucide komt van het Latijnse lucidus, dat helder betekent.

Hoe vaak komt het voor?

Volgens een overzichtsstudie uit 2016 heeft ongeveer de helft van de mensen ooit een lucide droom gehad. Ongeveer een kwart heeft er minstens eens per maand een. Kinderen en jongeren lijken vaker lucide dromen te hebben dan ouderen. Er zijn grote verschillen tussen mensen.

Kun je je dromen beïnvloeden?

Uit onderzoek blijkt dat sommige technieken de kans op een lucide droom vergroten. Een studie uit 2020 van de Australische onderzoeker Denholm Aspy liet zien dat een combinatie van technieken bij een deel van de deelnemers werkte. Het blijft wel een vaardigheid die niet bij iedereen lukt. Ook als je lucide bent, heb je niet altijd volledige controle over de droom.

Een droomdagboek

De eerste stap is je dromen beter onthouden. Een droomdagboek helpt daarbij. Leg een schrift en pen naast je bed. Schrijf direct na het wakker worden alles op wat je je herinnert. Ook losse beelden of gevoelens zijn waardevol. Na een paar weken herinneren veel mensen zich meer dromen. Je ziet dan ook terugkerende thema’s, plekken of personen. Die heten droomtekens.

Werkelijkheidschecks

Bij een werkelijkheidscheck vraag je je overdag een paar keer af of je droomt. Daarbij doe je een kleine test. Kijk bijvoorbeeld twee keer achter elkaar naar een tekst of een klok. In dromen verandert tekst vaak. Wordt het een gewoonte, dan doe je de check soms ook in een droom. Zo kun je ontdekken dat je droomt.

MILD

MILD staat voor mnemonic induction of lucid dreams. De techniek werd ontwikkeld door Stephen LaBerge. Bij het in slaap vallen herhaal je in gedachten een voornemen, zoals de volgende keer dat ik droom, merk ik dat ik droom. Je stelt je daarbij voor dat je in een recente droom lucide wordt. In het onderzoek van Aspy gaf MILD de beste resultaten.

WBTB

WBTB staat voor wake back to bed. Je zet een wekker na ongeveer vijf uur slaap. Je blijft dan kort wakker, bijvoorbeeld tien tot dertig minuten. Daarna ga je weer slapen. Omdat de REM fasen tegen de ochtend langer zijn, is de kans op een levendige droom dan groter. WBTB wordt vaak gecombineerd met MILD. Gebruik deze techniek niet te vaak, want je slaap mag er niet onder lijden.

Goede slaap als basis

Wie zijn dromen wil onderzoeken, heeft baat bij een goed slaapritme. Ga op vaste tijden naar bed en sta op vaste tijden op. Zorg voor een donkere, koele en stille slaapkamer. Gebruik in het laatste uur voor het slapen zo min mogelijk schermen. Wees voorzichtig met cafeïne en alcohol in de avond. Alcohol kan de REM slaap verstoren.

Kruiden en dromen

In verschillende culturen worden kruiden in verband gebracht met dromen. Calea zacatechichi uit Mexico wordt ook wel droomkruid genoemd. Ook bijvoet en Silene capensis komen in verhalen voor. Er is weinig wetenschappelijk onderzoek naar deze kruiden. Bij Smartific vind je een overzicht van kruiden. Lees altijd de productinformatie en wees voorzichtig als je medicijnen gebruikt.

Wanneer is voorzichtigheid nodig?

Voor de meeste mensen is het oefenen met lucide dromen onschuldig. Toch zijn er aandachtspunten. Sommige technieken onderbreken je nachtrust. Dat kan leiden tot vermoeidheid overdag. Ook kunnen mensen bij het wakker worden een slaapverlamming ervaren. Je bent dan wakker maar kunt je even niet bewegen. Dat is onschuldig, maar kan eng zijn. Heb je last van nachtmerries, slapeloosheid of een psychische aandoening? Bespreek dan eerst met je huisarts of het verstandig is.

Dromen in de geschiedenis

Mensen zijn al duizenden jaren gefascineerd door dromen. In het oude Egypte werden dromen gezien als boodschappen van de goden. Er bestaan Egyptische droomboeken van meer dan drieduizend jaar oud. De Griekse filosoof Aristoteles schreef al over dromen waarin de slaper beseft dat hij droomt. In het Tibetaans boeddhisme bestaat een eeuwenoude traditie van droomyoga. Daarin oefenen beoefenaars om bewust te blijven tijdens de slaap.

In de negentiende eeuw beschreef de Franse onderzoeker Marquis d’Hervey de Saint Denys in 1867 hoe hij zijn eigen dromen leerde sturen. Zijn boek wordt gezien als een van de eerste praktische handleidingen. Frederik van Eeden bouwde daarop voort met zijn eigen waarnemingen. In 1913 presenteerde hij zijn bevindingen in Londen aan de Society for Psychical Research. Daarin beschreef hij negen soorten dromen, waarvan de lucide droom er een was. Zijn artikel wordt nog steeds geciteerd in wetenschappelijk onderzoek naar lucide dromen.

Wat gebeurt er in de hersenen?

Onderzoek met hersenscans laat zien dat tijdens een lucide droom delen van de hersenen actiever zijn dan bij een gewone droom. Het gaat vooral om de prefrontale cortex. Dat deel van de hersenen speelt een rol bij zelfbewustzijn en plannen. In een gewone droom is dat gebied juist minder actief. Daardoor accepteer je vreemde dingen in een droom meestal zonder vragen.

In 2021 lieten onderzoekers uit onder meer Nederland, Duitsland, Frankrijk en de Verenigde Staten zien dat ze met mensen in een lucide droom konden communiceren. Ze stelden eenvoudige rekensommen, waarop de dromers met oogbewegingen antwoordden. Ook het Donders Instituut in Nijmegen werkte aan dit onderzoek mee.

Nachtmerries

Sommige onderzoekers kijken of lucide dromen kan helpen bij terugkerende nachtmerries. Wie weet dat hij droomt, kan zich soms minder angstig voelen. Het onderzoek daarnaar is nog beperkt. Voor nachtmerries bestaan ook andere methoden, zoals imagery rescripting. Daarbij bedenk je overdag een nieuw einde voor een nare droom. Bespreek terugkerende nachtmerries altijd met een huisarts of psycholoog. Zij kunnen samen met jou bekijken welke aanpak het beste past bij jouw situatie en klachten.

Wil je beginnen? Start dan met een droomdagboek en een vast slaapritme. Dat is de veiligste en meest gebruikte eerste stap voor iedereen.

Benieuwd naar meer? Bekijk dan ook ons artikel over hoe psychedelica in therapie worden onderzocht. In de shop vind je ook onze psychedelische kruiden.

Veelgestelde vragen over dromen beïnvloeden