Psychedelica w terapii: stan badań w 2026 r.

Zaktualizowano 29 października 2026 r. · Czas czytania: 10 minut

Krótka odpowiedź: Substancje takie jak psilocybina i MDMA (Psychedelica) są badane na całym świecie w kontekście psychoterapii. W Holandii nie zostały one jeszcze zatwierdzone jako metoda leczenia. Esketamina jest natomiast dopuszczona do stosowania w postaci aerozolu do nosa w leczeniu trudnej do wyleczenia depresji. W Australii od 2023 r. specjalnie uprawnieni psychiatrzy mogą przepisywać psilocybinę i MDMA. Badania są obiecujące, ale nie zostały jeszcze zakończone.

Dwadzieścia lat temu było to zjawisko marginalne. Obecnie czołowe czasopisma, takie jak „The New England Journal of Medicine” i „JAMA”, publikują artykuły na temat terapii psychodelicznej. Uniwersytety otwierają ośrodki badawcze, a władze rozważają wprowadzenie nowych przepisów. Co dokładnie się dzieje?

W tym artykule dowiesz się, jak działa terapia psychodeliczna i jakie substancje są obecnie badane. Przedstawiamy najważniejsze badania i wnioski. Dowiesz się również, jak wygląda sytuacja w Holandii i dlaczego samodzielne eksperymentowanie nie jest tym samym, co terapia.

Czym jest terapia psychodeliczna?

W ramach terapii psychodelicznej pacjent otrzymuje pod nadzorem środek psychodeliczny. Odbywa się to w cichym gabinecie terapeutycznym, często przy użyciu opaski na oczy i przy akompaniamencie muzyki. Przez całą sesję obecnych jest dwóch terapeutów. Sam środek nie stanowi jedynego elementu terapii. Sesja jest częścią procesu obejmującego rozmowy przed i po niej.

Badacze nazywają to również psychoterapią wspomaganą substancjami psychodelicznymi. Chodzi o to, że substancja ta otwiera okres, w którym ludzie mogą spojrzeć na swoje myśli i wspomnienia z innej perspektywy. Rozmowy pomagają nadać temu doświadczeniu sens. Nazywa się to integracja.

Krótka historia

Już w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych przeprowadzono wiele badań nad LSD i psilocybiną. Opublikowano setki badań, między innymi dotyczących uzależnienia od alkoholu. Również w Holandii prowadzono badania z wykorzystaniem LSD, na przykład psychiatra Jan Bastiaans stosował tę substancję w leczeniu osób z traumą wojenną. Po wprowadzeniu międzynarodowego zakazu w 1971 roku badania te niemal całkowicie ustały.

Około 2000 roku badania ponownie nabrały tempa. W 2006 roku Uniwersytet Johna Hopkinsa opublikował znane badanie dotyczące psilocybiny i doświadczeń mistycznych. Następnie przeprowadzono badania na Imperial College London, NYU i innych uczelniach. Obecnie na całym świecie prowadzonych jest setki badań.

Jakie środki są badane?

Psilocybina

Psilocybina jest substancją czynną występującą w grzybach halucynogennych i magicznych truflach. Jest ona badana przede wszystkim w leczeniu depresji, która nie reaguje na standardowe metody terapii. W 2025 roku brytyjska firma Compass Pathways ogłosiła pozytywne wyniki pierwszego dużego badania III fazy. Ponadto trwają badania dotyczące uzależnień, lęku związanego z ciężką chorobą oraz zaburzeń odżywiania. Substancja ta nie została jeszcze zarejestrowana jako lek w Europie.

MDMA

MDMA było badane jako środek wspomagający terapię zespołu stresu pourazowego, w skrócie PTSD. Amerykańska firma Lykos Therapeutics złożyła wniosek o zatwierdzenie do FDA. W sierpniu 2024 r. FDA odrzuciła wniosek i zażądała przeprowadzenia dodatkowego badania. Pojawiły się pytania dotyczące projektu badania oraz kwestii bezpieczeństwa.

Ketamina i esketamina

Ketamina to środek znieczulający, który w małych dawkach jest badany pod kątem stosowania w leczeniu depresji. Esketamina to jej odmiana, która od 2019 roku jest dopuszczona do obrotu w UE w postaci aerozolu do nosa. Jest podawana wyłącznie w warunkach klinicznych w przypadku depresji trudnej do leczenia i zawsze w połączeniu z lekiem przeciwdepresyjnym.

LSD i ayahuasca

Również LSD jest ponownie przedmiotem badań, między innymi w kontekście lęku. Ayahuasca i jej substancja czynna, DMT, są badane pod kątem depresji i uzależnień. Badania te mają jeszcze mniejszy zakres i znajdują się na wcześniejszym etapie. Więcej informacji na temat ayahuaski znajdziesz w naszym artykuł o ayahuasce.

Terapia psychodeliczna to nie tabletka, którą po prostu się zażywa i od razu czuje się lepiej. To intensywny proces, w którym wsparcie terapeutyczne jest co najmniej tak samo ważne jak sam środek.

Jak wygląda sytuacja w Holandii?

W 2022 roku rząd powołał Państwową Komisję ds. MDMA pod przewodnictwem Liesbeth van Ark. Komisja ta przedstawiła swoją opinię w lipcu 2024 roku. Zaleciła ona przygotowanie terapii z wykorzystaniem MDMA w leczeniu zespołu stresu pourazowego (PTSD), tak aby Holandia była gotowa, gdy środek ten zostanie dopuszczony do obrotu. Na razie nie ma jeszcze dostępnego leczenia. Również psilocybina jest w Holandii dostępna wyłącznie w ramach badań naukowych.

Również holenderskie uniwersytety i szpitale prowadzą badania nad substancjami psychodelicznymi. Osoby, które chcą wziąć udział w badaniu, mogą zgłaszać się wyłącznie za pośrednictwem tych instytucji. Uczestnicy są poddawani rygorystycznej selekcji.

Co mówią badania na temat bezpieczeństwa?

W warunkach klinicznych rzadko obserwuje się poważne problemy. Wynika to również z faktu, że uczestnicy są poddawani rygorystycznej selekcji. Osoby z osobistą lub rodzinną historią psychozy lub choroby afektywnej dwubiegunowej zazwyczaj nie biorą udziału w badaniach. Przejściowe działania niepożądane to bóle głowy, nudności, lęk i podwyższone ciśnienie krwi. W przypadku MDMA dołączają do nich między innymi zaciśnięcie szczęki i podwyższona temperatura ciała.

Samodzielne eksperymentowanie nie jest terapią

Ze względu na szerokie zainteresowanie mediów niektórzy ludzie chcą spróbować tego na własną rękę. To zrozumiałe, ale nie jest to to samo, co terapia. W domu brakuje badań przesiewowych, opieki i dalszej opieki. Ponadto mogą wystąpić interakcje z lekami, takimi jak leki przeciwdepresyjne i lit. W przypadku zaburzeń psychicznych „trip” może wręcz pogorszyć objawy.

Zastanawiasz się nad doświadczeniem psychodelicznym? Najpierw przeczytaj o przygotowania do pierwszej wyprawy oraz rola opiekuna podczas wyjazdu. Czy zażywasz leki lub jesteś w trakcie leczenia? W takim przypadku zawsze najpierw skonsultuj się z lekarzem.

Co przyniesie przyszłość?

W najbliższych latach spodziewane są wyniki kolejnych dużych badań nad psilocybiną. Jeśli okażą się one pozytywne, może nastąpić złożenie wniosku o rejestrację do Europejskiej Agencji Leków (EMA). Trwają również nowe badania dotyczące MDMA. Jednocześnie naukowcy zwracają uwagę na nierozstrzygnięte kwestie. Jak długo utrzymują się efekty? Jak rzetelnie zmierzyć działanie leku, skoro uczestnicy badania wiedzą, czy otrzymali prawdziwy lek? I jak zorganizować takie intensywne terapie w przystępnej cenie?

Badania te są więc obiecujące, ale nie zostały jeszcze zakończone. Osoby, które chcą śledzić rozwój sytuacji, powinny korzystać z wiarygodnych źródeł, takich jak uczelnie wyższe i Instytut Trimbos.

Jak działają substancje psychodeliczne w mózgu?

Klasyczne substancje psychodeliczne, takie jak psilocybina, LSD i DMT, działają głównie poprzez receptor serotoninowy 2A. Psilocybina jest metabolizowana w organizmie do psylocyny. Substancja ta wiąże się z tym receptorem. W rezultacie następuje tymczasowa zmiana w sposobie komunikacji między obszarami mózgu.

Naukowcy z Imperial College wykazali za pomocą skanów mózgu, że podczas tripu tzw. sieć trybu domyślnego staje się mniej aktywna. Sieć ta odpowiada za zamartwianie się oraz postrzeganie samego siebie. Natomiast inne obszary mózgu zaczynają intensywniej ze sobą komunikować się. Zgodnie z popularną teorią powoduje to tymczasowe zwiększenie elastyczności mózgu. Miałoby to stworzyć przestrzeń do przełamania utrwalonych schematów myślowych. Teoria ta jest interesująca, ale nie została jeszcze udowodniona.

MDMA działa inaczej. Powoduje, że mózg uwalnia duże ilości serotoniny, dopaminy i noradrenaliny. Uwalnia się również hormon oksytocyna. Osoby zażywające ten środek często czują się bardziej związane z innymi i mniej niespokojne. W terapii mogłoby to pomóc w rozmowie o traumatycznych wspomnieniach bez uczucia przytłoczenia. Dowiedz się więcej o roli serotoniny w naszym blogu poświęconym serotonina i substancje psychodeliczne.

Krytyka i pytania otwarte

Naukowcy apelują zatem o przeprowadzenie większej liczby szeroko zakrojonych, niezależnych badań o dłuższym okresie trwania. Dopiero wtedy będzie można ustalić, u kogo terapia jest skuteczna i jak bezpieczna jest w perspektywie długoterminowej.

Mikrodozowanie a terapia

Oprócz wysokich dawek stosowanych w terapii bada się również mikrodawkowanie. Polega to na regularnym przyjmowaniu bardzo małej ilości substancji – tak małej, że nie wywołuje ona żadnego odurzenia. Wielu użytkowników jest tym zachwyconych. Kontrolowane badania, w tym te, w których uczestnicy nie wiedzieli, czy otrzymują placebo, nie wykazały jak dotąd znaczącej różnicy w porównaniu z placebo. Również w tym przypadku konieczne są dalsze badania. Więcej informacji znajdziesz na naszym blogu poświęconym mikrodozowanie dla początkujących.

Warto wiedzieć: mikrodawkowanie trufli magicznych jest w Holandii legalne, ale nie stanowi to metody leczenia. Dlatego Smartific nie składa żadnych obietnic dotyczących wpływu na zdrowie.

Chcesz dowiedzieć się więcej? Zapoznaj się z naszymi artykułami na temat kaktus San Pedro i czym jest kambo.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące terapii psychodelicznej