Shamanita i muchomor: wszystko, co musisz wiedzieć w 2026 roku

Zaktualizowano 29 października 2026 r. · Czas czytania: 8 minut

Krótka odpowiedź: Shamanita to nazwa handlowa suszonej muchomory czerwonej (Amanita muscaria), która była niegdyś sprzedawana w sklepach z akcesoriami do używania substancji psychotropowych. Od 1 grudnia 2008 r. muchomor czerwony znajduje się na liście II ustawy o opium. W związku z tym jego sprzedaż w Holandii jest zabroniona. Grzyb ten zawiera substancje, które mogą być toksyczne.

Prawie każdy zna ten czerwony grzyb w białe kropki. Pojawia się w książkach z bajkami, na kartkach świątecznych i w grach wideo. Jednak niewiele osób wie, że muchomor ma również długą i niezwykłą historię. Przez lata był sprzedawany w smartshopach pod nazwą Shamanita. W tym artykule dowiesz się, czym był Shamanita, czym jest muchomor, co mówi prawo i dlaczego należy zachować ostrożność.

Czym jest Shamanita?

Shamanita to nazwa handlowa suszonych muchomorów, które do 2008 roku były dostępne w sprzedaży w holenderskich smartshopach. Nazwa ta stanowi połączenie słów „szaman” i „Amanita” – naukowej nazwy rodzaju tego grzyba. Produkt składał się zazwyczaj z suszonych kapeluszy muchomora. Od czasu wprowadzenia zakazu sprzedaży grzybów halucynogennych w 2008 roku nie można go już legalnie nabywać w Holandii.

Mimo to ludzie wciąż szukają informacji o Shamanita. Wynika to z popularności tego grzyba oraz z opowieści krążących w Internecie. W tym artykule przedstawiamy fakty, bez instrukcji dotyczących przygotowania czy stosowania.

Muchomor czerwony (Amanita muscaria)

Muchomor to grzyb z rodziny Amanitaceae. Występuje w Europie, Azji i Ameryce Północnej, a także rozprzestrzenił się na inne kontynenty. Występuje głównie jesienią, od sierpnia do listopada. Żyje w symbiozie z korzeniami drzew, zwłaszcza brzoz i sosen. Zjawisko to nazywa się mikoryzą. Drzewo i grzyb wymieniają w ten sposób składniki odżywcze.

Dlaczego nazywa się grzybem muchowym?

Nazwa ta wywodzi się ze starego zwyczaju. Ludzie umieszczali kawałki tego grzyba w miseczce z mlekiem, aby zwabić i zabić muchy. Zwyczaj ten opisał już w XIII wieku niemiecki uczony Albert Wielki. Nazwa naukowa „muscaria” pochodzi od łacińskiego słowa „musca”, oznaczającego muchę.

Pomylenie z innymi gatunkami

Muchomor należy do rodziny niektórych z najbardziej trujących grzybów na świecie. Muchomor zielony (Amanita phalloides) i muchomor lepki stanowią śmiertelne zagrożenie dla życia. Również amanita panterowa (Amanita pantherina) jest trująca i w niektórych postaciach przypomina muchomora. Deszcz może zmyć białe płatki z kapelusza. Wówczas grzyb jest trudniejszy do rozpoznania. Dlatego znawcy grzybów odradzają zbieranie amanit.

Uwaga Nigdy nie jedz grzybów rosnących w naturze, których nie znasz na pewno. Nawet doświadczeni grzybiarze popełniają błędy. W przypadku podejrzenia zatrucia zadzwoń pod numer 112 lub skontaktuj się ze swoim lekarzem rodzinnym. Lekarze mogą zasięgnąć porady w Krajowym Centrum Informacji o Zatruciach.

Jakie substancje się w nim znajdują?

Grzyb muchowy zawiera inne substancje niż trufle magiczne. Trufle i grzyby halucynogenne zawierają psilocybina. Muchomor zawiera przede wszystkim kwas iboteinowy i muscimol. Kwas iboteinowy to aminokwas, który w organizmie ulega częściowemu przekształceniu w muscimol. Muscimol oddziałuje na receptory GABA w mózgu. Jest to zupełnie inny mechanizm działania niż w przypadku psilocybiny. Zawartość tych substancji różni się znacznie w zależności od grzyba, miejsca występowania i pory roku.

Nazwa „muskarina” pochodzi od muchomora, ponieważ substancję tę po raz pierwszy wyizolowano właśnie z tego grzyba w 1869 roku. Później okazało się, że muchomor zawiera jej zaledwie śladowe ilości. W innych grzybach, takich jak niektóre gatunki z rodziny muchomorowatych i grzyby lejkowate, występuje znacznie więcej muskariny.

Długa historia

Grzyb muchowy ma bogatą historię kulturową. Zwłaszcza na Syberii grzyb ten był wykorzystywany przez ludy takie jak Koryakowie i Chanty. Europejscy podróżnicy opisywali to zastosowanie już od XVIII wieku. Szwedzki oficer Philip Johan von Strahlenberg napisał o tym w 1730 roku w książce poświęconej Syberii.

W 1968 roku amerykański bankier i mykolog-amator R. Gordon Wasson napisał książkę „Soma, Divine Mushroom of Immortality”. Stwierdził w niej, że soma, o której mowa w starożytnej indyjskiej Rigwedzie, to właśnie muchomor. Teoria ta nigdy nie została udowodniona i jest poddawana w wątpliwość przez wielu badaczy. Niemniej jednak książka ta sprawiła, że grzyb ten stał się znany na całym świecie.

Muchomor jest prawdopodobnie najbardziej znanym grzybem na świecie. Pojawia się w bajkach, sztuce i grach, od „Alicji w Krainie Czarów” po „Super Mario”.

Boże Narodzenie i folklor

W Niemczech, Austrii i Szwajcarii muchomor czerwony uchodzi za symbol szczęścia. Można go zobaczyć na kartkach świątecznych i jako ozdobę bożonarodzeniową. Niektórzy autorzy dostrzegają związek między czerwonymi i białymi kolorami tego grzyba a strojem Świętego Mikołaja. Jest to jednak tylko popularna teoria, pozbawiona twardych dowodów.

Co mówi prawo?

1 grudnia 2008 r. Holandia dodała wykaz grzybów do wykazu II ustawy o opium. W ten sposób zakazano sprzedaży świeżych i suszonych grzybów halucynogennych. Na liście tej znajduje się również muchomor. Od tego czasu nie wolno już sprzedawać Shamanita. Magiczne trufle nie są objęte zakazem, ponieważ nie są to grzyby, lecz sklerocie. Zobacz także nasz artykuł na temat ryzyko związane z magicznymi truflami.

Muscimol jako substancja w postaci sypkiej nie figuruje na wykazach ustawy o opium. Nie można go jednak po prostu sprzedawać jako środek spożywczy. W UE jest on uznawany za nową żywność bez zezwolenia. Dlatego też produkty z innych krajów zawierające ekstrakt z muchomora, takie jak żelki, nie są dopuszczone do obrotu w UE jako środki spożywcze. NVWA i inne organy nadzorcze ostrzegają przed tymi produktami.

Inne kraje

W wielu innych krajach muchomor nie jest zakazany. W Stanach Zjednoczonych w ostatnich latach sprzedawano wiele żelków zawierających muchomora. Amerykańska agencja FDA nie zatwierdziła muscimolu jako składnika żywności. Po zgłoszeniach dotyczących zachorowań wśród dzieci i dorosłych pojawiły się ostrzeżenia. Również niektóre stany amerykańskie podjęły odpowiednie działania. Nie należy wwozić takich produktów do Holandii.

Ryzyko

Muchomor jest trujący. W Holandii do zatruć dochodzi głównie u osób, które mylą ten grzyb z gatunkiem jadalnym. Objawy to między innymi nudności, wymioty, splątanie, niepokój i senność. W rzadkich przypadkach może dojść do utraty przytomności. Ponieważ zawartość substancji czynnych jest bardzo zróżnicowana, nie da się przewidzieć, jak silna będzie reakcja danej osoby.

Czy w Twoim ogrodzie rośnie muchowiec, a masz małe dzieci lub psa? W takim razie usuń ten grzyb, mając na rękach rękawiczki. Wyrzuć go do pojemnika na odpady resztkowe.

Legalne alternatywy

Interesuje Cię świat grzybów? Istnieje wiele legalnych sposobów, by dowiedzieć się o nich więcej. Wybierz się na wycieczkę organizowaną przez organizację przyrodniczą lub stowarzyszenie grzybowe. Skorzystaj z przewodnika terenowego lub aplikacji do rozpoznawania grzybów, ale nie polegaj ślepo na aplikacji. W serwisie Smartific znajdziesz również grzyby użytkowe takie jak grzywa lwa i reishi. Nie zawierają one substancji psychoaktywnych.

Grzyb muchowy w naturze

W przyrodzie muchowiec odgrywa ważną rolę. Dzięki współpracy z korzeniami drzew pomaga im w pobieraniu wody i minerałów. W zamian grzyb otrzymuje od drzewa cukry. To, co widać nad ziemią, to jedynie owocnik. Większa część grzyba żyje w glebie w postaci sieci nitek. Młody muchowca wyrasta z ziemi jako biała kulka. Następnie osłonka pęka, a kapelusz przybiera czerwony kolor. Białe kropki to pozostałości tej osłonki.

Wiele zwierząt omija muchowca, ale niektóre owady i ślimaki go zjadają. Również renifery z Laponii są w opowieściach łączone z tym grzybem. Związek ten nie został dokładnie zbadany. Wiadomo jednak, że grzyb ten zajmuje ważne miejsce w opowieściach i pieśniach kultury Samów.

W Holandii muchomor nie figuruje na Czerwonej Liście. Występuje dość powszechnie, zwłaszcza na glebach piaszczystych. Często można go spotkać w lasach regionu Veluwe, w Drenthe i w Brabancji. Proszę go nie zbierać, aby inni również mogli się nim cieszyć. Oczywiście zawsze można zrobić zdjęcie. Często daje to wspaniałe ujęcia.

Chcesz dowiedzieć się więcej? Zapoznaj się z naszym artykułem na temat w jaki sposób bada się zastosowanie substancji psychodelicznych w terapii.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące modelu Shamanita