Psychoneuroimmunologia: co wiemy o substancjach psychodelicznych i układzie odpornościowym?

Zaktualizowano 29 października 2026 r. · Czas czytania: 10 minut

Krótka odpowiedź: Psychoneuroimmunologia bada, w jaki sposób psychika, układ nerwowy, hormony i układ odpornościowy wzajemnie na siebie oddziałują. Naukowcy zajmują się również substancjami psychodelicznymi, takimi jak psilocybina oraz LSD. W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach często obserwuje się spadek poziomu markerów stanu zapalnego. W przypadku ludzi wyniki są nadal niejednoznaczne i nieliczne. W przeglądzie literatury z 2026 roku stwierdzono, że dowodów dotyczących ludzi jest zbyt mało, by wyciągać wnioski.

Stres zwiększa podatność na przeziębienie. Ciężka grypa może wpędzić cię w przygnębienie. Wiele osób intuicyjnie wyczuwa, że ciało i umysł są ze sobą powiązane. Istnieje cała dziedzina nauki, która bada, jak to dokładnie działa: psychoneuroimmunologia.

W ostatnich latach naukowcy zajmujący się tą dziedziną zwracają również uwagę na substancje psychodeliczne. Czy substancje takie jak psilocybina mogą wpływać na układ odpornościowy? W tym artykule dowiesz się, co już wiadomo, co pozostaje niepewne i dlaczego należy podchodzić ostrożnie do wielkich obietnic.

Czym jest psychoneuroimmunologia?

Psychoneuroimmunologia, w skrócie PNI, to dziedzina nauki zajmująca się badaniem wzajemnych powiązań między procesami psychologicznymi, układem nerwowym, hormonami i układem odpornościowym. Termin ten został wprowadzony w 1975 roku przez amerykańskich naukowców Roberta Adera i Nicholasa Cohena. Wykazali oni na szczurach, że układ odpornościowy może reagować na wyuczone sygnały.

Obecnie wiadomo, że układy te nieustannie wymieniają między sobą sygnały. Mózg steruje układem odpornościowym za pośrednictwem nerwów i hormonów. Z kolei układ odpornościowy wysyła sygnały z powrotem do mózgu, między innymi za pośrednictwem białek zwanych cytokinami. Cytokiny te mogą wpływać na sen, nastrój i poziom energii. Wystarczy pomyśleć o tym uczuciu apatii, które towarzyszy nam, gdy jesteśmy chorzy.

Kliniczna PNI

Oprócz naukowej PNI w Holandii istnieje również kliniczna psycho-neuro-immunologia, w skrócie kPNI. Jest to kierunek kształcenia i forma terapii, w ramach której terapeuci udzielają porad dotyczących stylu życia w oparciu o wiedzę z różnych dziedzin. kPNI nie zastępuje diagnostyki medycznej ani leczenia. Niniejszy artykuł dotyczy aspektów naukowych tej dziedziny.

Oś stresu i stan zapalny

Kluczową rolę w PNI odgrywa oś HPA. Jest to połączenie między podwzgórzem, przysadką mózgową i nadnerczami. W sytuacji stresu oś ta wytwarza kortyzol. W perspektywie krótkoterminowej kortyzol hamuje stan zapalny. W przypadku długotrwałego stresu układ ten może ulec zaburzeniom. Badania wskazują na związek między przewlekłym stanem zapalnym o niskim nasileniu a różnymi schorzeniami, w tym depresją. Dokładny związek i jego kierunek są nadal przedmiotem badań.

Układ odpornościowy to nie tylko system obronny. Ma on również wpływ na to, jak się czujesz.

Dlaczego substancje psychodeliczne są interesujące dla naukowców

Klasyczne substancje psychodeliczne, takie jak psilocybina, LSD i DMT, działają przede wszystkim poprzez serotonina Receptor 5HT2A. Receptor ten nie występuje wyłącznie w mózgu. Znajduje się on również na komórkach układu odpornościowego oraz w innych tkankach. To skłoniło badaczy do zadania pytania, czy substancje psychodeliczne mają również wpływ na procesy zapalne.

Drugim powodem są badania nad substancjami psychodelicznymi w leczeniu depresji. Ponieważ stan zapalny i depresja są ze sobą powiązane, naukowcy chcą ustalić, czy część tych efektów wynika z działania układu odpornościowego. Więcej informacji na temat aktualnego stanu badań terapeutycznych można znaleźć w naszym artykule poświęconym substancje psychodeliczne we współczesnych terapiach.

Co wynika z dotychczasowych badań?

Badania laboratoryjne i badania na zwierzętach

Znaczna część badań została przeprowadzona na hodowlach komórkowych i na zwierzętach. W systematycznym przeglądzie z 2024 roku przeanalizowano czterdzieści badań przedklinicznych. W 29 z 36 badań, w których mierzono poziom markerów zapalenia, odnotowano spadek co najmniej jednej cytokiny zapalnej. Co ciekawe, substancje psychodeliczne wykazywały działanie hamujące przede wszystkim w przypadku już istniejącego stanu zapalnego. U zdrowych zwierząt czasami obserwowano wręcz wzrost tych markerów.

W 2025 roku w czasopiśmie „Nature” opublikowano badanie przeprowadzone na myszach. Naukowcy zaobserwowali, że przewlekły stres prowadził do gromadzenia się określonych komórek odpornościowych w oponach mózgowych. Podanie substancji psychodelicznej odwróciło ten proces u myszy. Nadal są to badania eksperymentalne na zwierzętach.

Badania na ludziach

W przypadku ludzi wiedza na ten temat jest znacznie mniejsza. W przeglądowym badaniu z metaanalizą opublikowanym w 2026 roku w czasopiśmie „Brain, Behavior, and Immunity” zidentyfikowano siedem badań z udziałem ludzi, obejmujących dane z dziesięciu badań. Jedynie w trzech z nich zaobserwowano działanie przeciwzapalne. Naukowcy doszli do wniosku, że ograniczone dane dotyczące ludzi nie pozwalają jeszcze na wyciągnięcie wniosków.

Ważne Nie ma dowodów na to, że substancje psychodeliczne wzmacniają układ odpornościowy lub zapobiegają chorobom. Nigdy nie należy ich stosować jako substytutu opieki medycznej. Psilocybina i LSD nie są zatwierdzonymi lekami w Holandii.

Dlaczego należy zachować ostrożność przy wyciąganiu wniosków

Naukowcy określają to zatem jako interesujący kierunek badań. Potrzebne są dalsze i większe badania na ludziach, zanim będzie można wyciągnąć sensowne wnioski dotyczące zastosowań.

Co możesz sam zrobić, aby wzmocnić swoją odporność?

Aby układ odpornościowy funkcjonował prawidłowo, najważniejsze są dobrze znane podstawowe zasady. Centrum Żywienia (Voedingscentrum) oraz GGD wskazują na zróżnicowaną dietę, wystarczającą aktywność fizyczną, dobry sen, niepalenie tytoniu oraz umiarkowane spożycie alkoholu. Pomocne jest również zmniejszenie poziomu stresu, na przykład poprzez aktywność fizyczną, kontakty społeczne i relaks.

Chcesz dowiedzieć się więcej o regeneracji po intensywnym okresie? Przeczytaj nasz artykuł na temat odzyskać siły po imprezie.

Psychedelica i bezpieczeństwo

Czy mimo wszystko rozważasz zażycie substancji psychodelicznych? Pamiętaj, że wiąże się to z pewnym ryzykiem. Nie łącz ich z lekami, takimi jak leki przeciwdepresyjne czy lit. Osoby z osobistą lub rodzinną historią psychozy lub choroby afektywnej dwubiegunowej są narażone na zwiększone ryzyko. Przed zażyciem zapoznaj się z informacjami na temat przygotowania do wyjazdu oraz rola opiekuna podczas wyjazdu.

Wniosek

Psychoneuroimmunologia pokazuje, że ciało i umysł są ze sobą ściśle powiązane. Psychedelica to nowy temat w tej dziedzinie. Badania na zwierzętach wskazują na działanie przeciwzapalne w przypadku istniejącego stanu zapalnego. W przypadku ludzi dowody są jeszcze zbyt skąpe. W nadchodzących latach nowe badania powinny zapewnić większą jasność w tej kwestii.

Krótka historia PNI

Już w starożytności lekarze uważali, że nastrój i zdrowie są ze sobą powiązane. Grecki lekarz Galen napisał w II wieku, że kobiety o melancholijnym usposobieniu częściej zapadały na raka piersi. Przez długi czas pozostawało to jedynie przypuszczeniem bez dowodów. W XX wieku sytuacja uległa zmianie.

Węgiersko-kanadyjski badacz Hans Selye opisał w 1936 roku reakcję organizmu na stres. Zauważył, że u szczurów poddanych długotrwałemu obciążeniu dochodziło między innymi do zmniejszenia wielkości grasicy, narządu układu odpornościowego. W 1975 roku przeprowadzono eksperyment Adera i Cohena. W latach osiemdziesiątych naukowcy wykazali, że nerwy docierają do narządów układu odpornościowego, takich jak śledziona i węzły chłonne. Stało się tym samym jasne, że mózg i układ odpornościowy są fizycznie ze sobą powiązane.

Stres i odporność w życiu codziennym

Znany przykład pochodzi z badań Sheldona Cohena przeprowadzonych na Uniwersytecie Carnegie Mellon. W latach dziewięćdziesiątych naukowcy podawali ochotnikom wirusa przeziębienia w postaci kropli do nosa. Osoby odczuwające większy stres częściej zapadały na prawdziwe przeziębienie. Inne badania wykazały, że rany u osób znajdujących się w stanie długotrwałego stresu goją się wolniej.

Dużą rolę odgrywa również sen. Osoby, które śpią zbyt mało, wytwarzają po szczepieniu średnio mniej przeciwciał. To pokazuje, jak silnie powiązane są ze sobą styl życia i odporność organizmu. Wyjaśnia to również, dlaczego naukowcy są tak zainteresowani wszystkim, co oddziałuje na mózg, na przykład substancjami psychodelicznymi.

Jak będzie wyglądać sytuacja w dziedzinie badań za pięć lat?

Obecnie różne grupy badawcze mierzą poziom markerów zapalenia we krwi uczestników badań z użyciem psilocybiny. Odbywa się to równolegle do standardowych pomiarów nastroju i dolegliwości. Dzięki temu naukowcy będą mogli w przyszłości sprawdzić, czy zmiany w poziomie zapalenia są powiązane z samopoczuciem uczestników. Analizowane są również odmiany substancji psychodelicznych niepowodujące odurzenia, które mogą jednak oddziaływać na układ odpornościowy. Substancje te znajdują się jeszcze we wczesnej fazie badań.

Do tego czasu należy pamiętać, że badania te są fascynujące, ale jest jeszcze zbyt wcześnie, by wyciągać z nich wnioski dotyczące własnego zdrowia.

Chcesz śledzić najnowsze osiągnięcia? W takim razie zapoznaj się z publikacjami uniwersyteckimi i czasopismami branżowymi zamiast z wpisami w mediach społecznościowych. Tam wyniki są często przedstawiane w bardziej wyolbrzymiony sposób, niż są w rzeczywistości.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące substancji psychodelicznych i układu odpornościowego