{"id":51650,"date":"2024-02-21T15:17:23","date_gmt":"2024-02-21T14:17:23","guid":{"rendered":"https:\/\/smartific.nl\/?p=51650"},"modified":"2026-10-29T21:30:24","modified_gmt":"2026-10-29T20:30:24","slug":"ziola-adaptogenne-na-stres","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/adaptogene-kruiden-bij-stress\/","title":{"rendered":"Zio\u0142a adaptogenne a stres: czym one s\u0105 i co wynika z bada\u0144?"},"content":{"rendered":"<p class=\"smartific-dateline\" style=\"margin:0 0 1.75rem;font-size:.85rem;color:#7a8a80\">Zaktualizowano 29 pa\u017adziernika 2026 r. \u00b7 Czas czytania: 10 minut<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.3rem;font-size:1.15rem;line-height:1.75;color:#33413a\"><strong>Kr\u00f3tka odpowied\u017a:<\/strong> Adaptogeny to zio\u0142a tradycyjnie stosowane w okresach nadmiernego obci\u0105\u017cenia organizmu. Znane przyk\u0142ady to ashwagandha, r\u00f3\u017ce\u0144iec g\u00f3rski, \u017ce\u0144-sze\u0144, tulsi i schisandra. Nie jest to oficjalny termin medyczny. Wyniki bada\u0144 s\u0105 niejednoznaczne, a badania cz\u0119sto maj\u0105 niewielki zakres. RIVM zaleca, aby ze wzgl\u0119d\u00f3w ostro\u017cno\u015bci nie stosowa\u0107 ashwagandhy. W przypadku d\u0142ugotrwa\u0142ego stresu pierwszym krokiem powinno by\u0107 zasi\u0119gni\u0119cie pomocy u lekarza rodzinnego.<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Wymagaj\u0105ca praca, napi\u0119ty harmonogram i telefon, kt\u00f3ry nigdy nie milczy. Stres jest nieod\u0142\u0105cznym elementem wsp\u00f3\u0142czesnego \u017cycia. Kto szuka naturalnych sposob\u00f3w radzenia sobie z nim, szybko trafia na adaptogeny. W mediach spo\u0142eczno\u015bciowych s\u0105 one reklamowane jako cudowne \u015brodki.<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Ale czym w\u0142a\u015bciwie s\u0105 adaptogeny? Sk\u0105d pochodzi ten termin i co naprawd\u0119 pokazuj\u0105 badania? W tym artykule przedstawiamy obiektywny przegl\u0105d tematu. Om\u00f3wimy najpopularniejsze zio\u0142a, kwestie bezpiecze\u0144stwa oraz przepisy obowi\u0105zuj\u0105ce w Holandii.<\/p>\n<h2 style=\"margin:2.6rem 0 1rem;padding-left:.85rem;border-left:4px solid #2c5138;font-size:1.5rem;line-height:1.3;color:#22312a\">Czym s\u0105 adaptogeny?<\/h2>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Termin \u201eadaptogen\u201d zosta\u0142 ukuty w 1947 roku przez rosyjskiego farmakologa Niko\u0142aja \u0141azarewa. Opisa\u0142 go jako substancj\u0119, kt\u00f3ra w niespecyficzny spos\u00f3b pomaga organizmowi lepiej radzi\u0107 sobie ze stresem. Jego kolega, Izrael Brekhman, w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych przeprowadzi\u0142 wiele bada\u0144 nad ro\u015blinami, takimi jak eleuterokok. W tamtych czasach zainteresowanie nimi wykazywa\u0142a armia radziecka oraz sportowcy.<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Adaptogen nie jest oficjaln\u0105 kategori\u0105 w medycynie. Europejska Agencja Lek\u00f3w (EMA) stwierdzi\u0142a w 2008 roku, \u017ce poj\u0119cie to nie ma wystarczaj\u0105cych podstaw, by mo\u017cna je by\u0142o stosowa\u0107 jako termin medyczny. W praktyce jednak producenci i eksperci w dziedzinie zio\u0142olecznictwa cz\u0119sto u\u017cywaj\u0105 tego s\u0142owa.<\/p>\n<h3 style=\"margin:2rem 0 .75rem;font-size:1.15rem;line-height:1.35;color:#22312a\">Czym jest stres?<\/h3>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Stres to reakcja organizmu na wyzwanie lub zagro\u017cenie. Serce bije szybciej, oddech przyspiesza, a organizm wytwarza adrenalin\u0119 i kortyzol. Kr\u00f3tkotrwa\u0142y stres jest zjawiskiem normalnym i mo\u017ce by\u0107 nawet korzystny. Problemy pojawiaj\u0105 si\u0119, gdy stres utrzymuje si\u0119 przez d\u0142u\u017cszy czas, a organizm nie ma wystarczaj\u0105co du\u017co czasu na regeneracj\u0119. W\u00f3wczas mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 takie dolegliwo\u015bci, jak zaburzenia snu, zm\u0119czenie, dra\u017cliwo\u015b\u0107 i problemy z koncentracj\u0105.<\/p>\n<blockquote style=\"margin:1.8rem 0;padding:.5rem 0 .5rem 1.25rem;border-left:4px solid #cfe0cf;font-style:italic;color:#33413a\">\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Adaptogeny nie s\u0105 rozwi\u0105zaniem problemu le\u017c\u0105cego u podstaw stresu. Stosuje si\u0119 je co najwy\u017cej jako uzupe\u0142nienie odpoczynku, aktywno\u015bci fizycznej i radzenia sobie z tym, co powoduje stres.<\/p>\n<\/blockquote>\n<h2 style=\"margin:2.6rem 0 1rem;padding-left:.85rem;border-left:4px solid #2c5138;font-size:1.5rem;line-height:1.3;color:#22312a\">Najbardziej znane zio\u0142a adaptogenne<\/h2>\n<h3 style=\"margin:2rem 0 .75rem;font-size:1.15rem;line-height:1.35;color:#22312a\">Ashwagandha<\/h3>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Ashwagandha (Withania somnifera) wywodzi si\u0119 z indyjskiej ajurwedy. Nazwa ta oznacza mniej wi\u0119cej \u201ezapach konia\u201d, nawi\u0105zuj\u0105c do zapachu korzenia. Jest to najlepiej zbadany adaptogen. W przegl\u0105dzie z 2021 roku przeanalizowano siedem bada\u0144 obejmuj\u0105cych \u0142\u0105cznie 491 doros\u0142ych os\u00f3b z Indii. Stwierdzono w nich ni\u017csze wyniki w zakresie stresu i l\u0119ku w por\u00f3wnaniu z grup\u0105 placebo. Ameryka\u0144ski Urz\u0105d ds. Suplement\u00f3w Diety zwraca jednak uwag\u0119, \u017ce badania te mia\u0142y niewielk\u0105 skal\u0119 i prawie wszystkie zosta\u0142y przeprowadzone w Indiach.<\/p>\n<blockquote style=\"margin:1.8rem 0;padding:.5rem 0 .5rem 1.25rem;border-left:4px solid #cfe0cf;font-style:italic;color:#33413a\">\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\"><strong>Zalecenia RIVM<\/strong> RIVM zbada\u0142o preparaty zio\u0142owe zawieraj\u0105ce ashwagandh\u0119. Lekarze zg\u0142aszali przypadki zatru\u0107 powoduj\u0105cych szkodliwe skutki dla w\u0105troby i hormon\u00f3w tarczycy. Nie wiadomo, kt\u00f3re osoby s\u0105 na to wra\u017cliwe. W zwi\u0105zku z tym RIVM zaleca, jako \u015brodek ostro\u017cno\u015bci, aby nie stosowa\u0107 ashwagandhy, zw\u0142aszcza w okresie ci\u0105\u017cy. W 2023 roku Dania wprowadzi\u0142a zakaz stosowania ashwagandhy w produktach spo\u017cywczych.<\/p>\n<\/blockquote>\n<h3 style=\"margin:2rem 0 .75rem;font-size:1.15rem;line-height:1.35;color:#22312a\">Rhodiola rosea<\/h3>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Rhodiola, zwana r\u00f3wnie\u017c korzeniem r\u00f3\u017canym, ro\u015bnie w zimnych regionach g\u00f3rskich. W Skandynawii i na Syberii korze\u0144 ten by\u0142 tradycyjnie stosowany. Przeprowadzono badania dotycz\u0105ce zm\u0119czenia i stresu, ale cz\u0119sto mia\u0142y one niewielki zakres. W przegl\u0105dzie systematycznym z 2021 roku dotycz\u0105cym ro\u015blin i osi stresu wyniki dla wi\u0119kszo\u015bci zi\u00f3\u0142 okre\u015blono jako niejednoznaczne.<\/p>\n<h3 style=\"margin:2rem 0 .75rem;font-size:1.15rem;line-height:1.35;color:#22312a\">\u017be\u0144-sze\u0144<\/h3>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Panax ginseng, znany r\u00f3wnie\u017c jako \u017ce\u0144-sze\u0144 korea\u0144ski, jest stosowany w Chinach i Korei od ponad dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat. Substancje czynne nazywaj\u0105 si\u0119 ginsenozydami. \u017be\u0144-sze\u0144 mo\u017ce wchodzi\u0107 w interakcje z lekami rozrzedzaj\u0105cymi krew, takimi jak warfaryna, oraz z lekami przeciwcukrzycowymi. Wi\u0119cej informacji znajdziesz w naszym artykule na temat <a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/dzieki-tym-ziolom-odzyskasz-energie\/\">zio\u0142a dodaj\u0105ce energii<\/a>.<\/p>\n<h3 style=\"margin:2rem 0 .75rem;font-size:1.15rem;line-height:1.35;color:#22312a\">Tulsi<\/h3>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Tulsi (Ocimum tenuiflorum) nazywane jest r\u00f3wnie\u017c \u015bwi\u0119t\u0105 bazyli\u0105. W Indiach jest to ro\u015blina \u015bwi\u0119ta w hinduizmie. Wiele rodzin ma w domu krzew tulsi. W Europie tulsi pije si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w postaci herbaty. Niewiele jest rzetelnych bada\u0144 dotycz\u0105cych jego wp\u0142ywu na stres.<\/p>\n<h3 style=\"margin:2rem 0 .75rem;font-size:1.15rem;line-height:1.35;color:#22312a\">Schisandra<\/h3>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Schisandra (Schisandra chinensis) to pn\u0105cze o czerwonych jagodach, pochodz\u0105ce z Chin i Rosji. W j\u0119zyku chi\u0144skim jagoda ta nazywa si\u0119 \u201ewuweizi\u201d, co oznacza \u201epi\u0119\u0107 smak\u00f3w\u201d. Jagoda ta jest jednocze\u015bnie s\u0142odka, kwa\u015bna, s\u0142ona, gorzka i ostra. R\u00f3wnie\u017c w tym przypadku wsp\u00f3\u0142czesne badania s\u0105 ograniczone.<\/p>\n<h3 style=\"margin:2rem 0 .75rem;font-size:1.15rem;line-height:1.35;color:#22312a\">Eleuthero<\/h3>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Eleuterokok (Eleutherococcus senticosus) nazywano dawniej \u017ce\u0144-szeniem syberyjskim. Jest to ro\u015blina inna ni\u017c prawdziwy \u017ce\u0144-sze\u0144. W Zwi\u0105zku Radzieckim przeprowadzono nad ni\u0105 szeroko zakrojone badania, jednak wiele z tych bada\u0144 nie spe\u0142nia wsp\u00f3\u0142czesnych wymaga\u0144.<\/p>\n<div class=\"smartific-table\" style=\"margin:1.75rem 0;border:1px solid #e6e0d6;border-radius:14px;overflow:hidden\">\n<table style=\"width:100%;border-collapse:separate;border-spacing:0;font-size:.95rem;background:#fff;margin:0\">\n<thead style=\"background:#f4efe6\">\n<tr>\n<th style=\"text-align:left;padding:.85rem 1rem;font-weight:700;color:#22312a;border-bottom:1px solid #e6e0d6\">Zio\u0142o<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:.85rem 1rem;font-weight:700;color:#22312a;border-bottom:1px solid #e6e0d6\">Pochodzenie<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:.85rem 1rem;font-weight:700;color:#22312a;border-bottom:1px solid #e6e0d6\">Tradycja<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:.85rem 1rem;font-weight:700;color:#22312a;border-bottom:1px solid #e6e0d6\">Uwaga<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Ashwagandha<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Indie<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Ajurweda<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">RIVM zaleca, aby ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa nie stosowa\u0107 tego produktu<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#faf7f1\">\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Rhodiola<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Skandynawia, Syberia<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Medycyna ludowa<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Niewielkie badania<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">\u017be\u0144-sze\u0144<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Chiny, Korea<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Medycyna chi\u0144ska<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Interakcje z lekami<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#faf7f1\">\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Tulsi<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Indie<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Ajurweda, hinduizm<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Szczeg\u00f3lnie jako herbata<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Schisandra<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Chiny, Rosja<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Medycyna chi\u0144ska<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Niewiele bada\u0144<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#faf7f1\">\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Eleuthero<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Rosja, Azja Wschodnia<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Badania radzieckie<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Starsze badania<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<h2 style=\"margin:2.6rem 0 1rem;padding-left:.85rem;border-left:4px solid #2c5138;font-size:1.5rem;line-height:1.3;color:#22312a\">Co m\u00f3wi prawo na temat adaptogen\u00f3w?<\/h2>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">W Holandii adaptogeny s\u0105 zazwyczaj sprzedawane jako suplementy diety lub herbaty. W takim przypadku podlegaj\u0105 one przepisom ustawy o produktach spo\u017cywczych. Producent mo\u017ce stosowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie o\u015bwiadczenia zdrowotne zatwierdzone przez Komisj\u0119 Europejsk\u0105. W przypadku zi\u00f3\u0142 takich jak ashwagandha i rhodiola nie zatwierdzono \u017cadnych o\u015bwiadcze\u0144 dotycz\u0105cych stresu. Dlatego na opakowaniu nie wolno umieszcza\u0107 takich sformu\u0142owa\u0144 jak \u201ezmniejsza stres\u201d.<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">NVWA sprawdza, czy suplementy s\u0105 bezpieczne i czy informacje na etykietach s\u0105 zgodne z prawd\u0105. W przypadku podejrzenia wyst\u0105pienia szkodliwych skutk\u00f3w ubocznych mo\u017cna to zg\u0142osi\u0107 do Centrum Skutk\u00f3w Ubocznych Lareb.<\/p>\n<h2 style=\"margin:2.6rem 0 1rem;padding-left:.85rem;border-left:4px solid #2c5138;font-size:1.5rem;line-height:1.3;color:#22312a\">Bezpiecze\u0144stwo<\/h2>\n<div class=\"smartific-list\" style=\"margin:1.7rem 0;padding:1.1rem 1.3rem;background:#faf8f4;border:1px solid #e6e0d6;border-radius:12px\">\n<ul style=\"margin:0;padding:0;color:#3c4a42\">\n<li style=\"display:flex;gap:.65rem;align-items:flex-start;margin:0 0 .6rem;line-height:1.7\"><span data-list-marker=\"1\" style=\"flex:none;display:inline-flex;align-items:center;justify-content:center;font-weight:700;width:1.25rem;height:1.25rem;margin-top:.15rem;border-radius:999px;background:#e6efe6;color:#2c5138;font-size:.8rem\">\u2713<\/span><span style=\"flex:1 1 auto\">Je\u015bli za\u017cywasz leki, skonsultuj si\u0119 z lekarzem lub farmaceut\u0105, zw\u0142aszcza je\u015bli s\u0105 to leki na tarczyc\u0119, leki rozrzedzaj\u0105ce krew, leki przeciwdepresyjne lub leki przeciwcukrzycowe.<\/span><\/li>\n<li style=\"display:flex;gap:.65rem;align-items:flex-start;margin:0 0 .6rem;line-height:1.7\"><span data-list-marker=\"1\" style=\"flex:none;display:inline-flex;align-items:center;justify-content:center;font-weight:700;width:1.25rem;height:1.25rem;margin-top:.15rem;border-radius:999px;background:#e6efe6;color:#2c5138;font-size:.8rem\">\u2713<\/span><span style=\"flex:1 1 auto\">Nie nale\u017cy stosowa\u0107 adaptogen\u00f3w w czasie ci\u0105\u017cy ani karmienia piersi\u0105.<\/span><\/li>\n<li style=\"display:flex;gap:.65rem;align-items:flex-start;margin:0 0 .6rem;line-height:1.7\"><span data-list-marker=\"1\" style=\"flex:none;display:inline-flex;align-items:center;justify-content:center;font-weight:700;width:1.25rem;height:1.25rem;margin-top:.15rem;border-radius:999px;background:#e6efe6;color:#2c5138;font-size:.8rem\">\u2713<\/span><span style=\"flex:1 1 auto\">Stosuj tylko jeden produkt na raz i przestrzegaj dawki podanej na opakowaniu.<\/span><\/li>\n<li style=\"display:flex;gap:.65rem;align-items:flex-start;margin:0 0 .6rem;line-height:1.7\"><span data-list-marker=\"1\" style=\"flex:none;display:inline-flex;align-items:center;justify-content:center;font-weight:700;width:1.25rem;height:1.25rem;margin-top:.15rem;border-radius:999px;background:#e6efe6;color:#2c5138;font-size:.8rem\">\u2713<\/span><span style=\"flex:1 1 auto\">W przypadku wyst\u0105pienia objaw\u00f3w, takich jak b\u00f3l brzucha, za\u017c\u00f3\u0142cenie sk\u00f3ry lub ciemny kolor moczu, nale\u017cy natychmiast przerwa\u0107 stosowanie leku i skontaktowa\u0107 si\u0119 z lekarzem rodzinnym.<\/span><\/li>\n<li style=\"display:flex;gap:.65rem;align-items:flex-start;margin:0 0 .6rem;line-height:1.7\"><span data-list-marker=\"1\" style=\"flex:none;display:inline-flex;align-items:center;justify-content:center;font-weight:700;width:1.25rem;height:1.25rem;margin-top:.15rem;border-radius:999px;background:#e6efe6;color:#2c5138;font-size:.8rem\">\u2713<\/span><span style=\"flex:1 1 auto\">Kupuj u sprawdzonego sprzedawcy, kt\u00f3ry do\u0142\u0105cza wyra\u017an\u0105 etykiet\u0119.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Komisja ds. Oceny Lek\u00f3w udost\u0119pnia na swojej stronie internetowej narz\u0119dzie \u201eKruidencheck\u201d. Dzi\u0119ki niemu mo\u017cna sprawdzi\u0107, czy dana ro\u015blina ma znane interakcje z lekami.<\/p>\n<h2 style=\"margin:2.6rem 0 1rem;padding-left:.85rem;border-left:4px solid #2c5138;font-size:1.5rem;line-height:1.3;color:#22312a\">Co faktycznie pomaga w radzeniu sobie ze stresem?<\/h2>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">W przypadku stresu istniej\u0105 \u015brodki, kt\u00f3rych skuteczno\u015b\u0107 zosta\u0142a potwierdzona znacznie lepszymi dowodami naukowymi ni\u017c w przypadku zi\u00f3\u0142. Na pierwszym miejscu znajduj\u0105 si\u0119 regularna aktywno\u015b\u0107 fizyczna, wystarczaj\u0105ca ilo\u015b\u0107 snu, kontakty spo\u0142eczne oraz czas na relaks. Dobrze zbadane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u0107wiczenia oddechowe i praktyka uwa\u017cno\u015bci. Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej o <a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/naturalne-sposoby-na-stres-i-lek\/\">naturalne sposoby radzenia sobie ze stresem<\/a>.<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Czy dolegliwo\u015bci utrzymuj\u0105 si\u0119 d\u0142u\u017cej ni\u017c kilka tygodni? Czy zauwa\u017casz, \u017ce \u017ale \u015bpisz, \u0142atwo si\u0119 denerwujesz i nie potrafisz si\u0119 zrelaksowa\u0107? W takim razie skontaktuj si\u0119 ze swoim lekarzem rodzinnym. Lekarz mo\u017ce skierowa\u0107 ci\u0119 do asystenta medycznego lub psychologa.<\/p>\n<h2 style=\"margin:2.6rem 0 1rem;padding-left:.85rem;border-left:4px solid #2c5138;font-size:1.5rem;line-height:1.3;color:#22312a\">Wniosek<\/h2>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Adaptogeny maj\u0105 d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119 i ciesz\u0105 si\u0119 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d wielu os\u00f3b. Dowody naukowe s\u0105 wci\u0105\u017c ograniczone i r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od zio\u0142a. Najlepiej zbadanym zio\u0142em jest Ashwagandha, ale w\u0142a\u015bnie w odniesieniu do niego RIVM wydaje jasne zalecenie ostro\u017cno\u015bci. Dlatego nale\u017cy stosowa\u0107 zio\u0142a w spos\u00f3b \u015bwiadomy i nigdy nie traktowa\u0107 ich jako substytutu odpowiedniej opieki medycznej.<\/p>\n<h2 style=\"margin:2.6rem 0 1rem;padding-left:.85rem;border-left:4px solid #2c5138;font-size:1.5rem;line-height:1.3;color:#22312a\">Jak rozpozna\u0107 d\u0142ugotrwa\u0142y stres?<\/h2>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">D\u0142ugotrwa\u0142y stres cz\u0119sto pojawia si\u0119 stopniowo. Nie zawsze sam to zauwa\u017casz. Ludzie z twojego otoczenia czasami wcze\u015bniej dostrzegaj\u0105, \u017ce si\u0119 zmieniasz. Zwracaj uwag\u0119 na sygna\u0142y wysy\u0142ane przez twoje cia\u0142o i twoje zachowanie.<\/p>\n<div class=\"smartific-table\" style=\"margin:1.75rem 0;border:1px solid #e6e0d6;border-radius:14px;overflow:hidden\">\n<table style=\"width:100%;border-collapse:separate;border-spacing:0;font-size:.95rem;background:#fff;margin:0\">\n<thead style=\"background:#f4efe6\">\n<tr>\n<th style=\"text-align:left;padding:.85rem 1rem;font-weight:700;color:#22312a;border-bottom:1px solid #e6e0d6\">Rodzaj sygna\u0142u<\/th>\n<th style=\"text-align:left;padding:.85rem 1rem;font-weight:700;color:#22312a;border-bottom:1px solid #e6e0d6\">Przyk\u0142ady<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Fizyczne<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">B\u00f3le g\u0142owy, napi\u0119cie mi\u0119\u015bni, ko\u0142atanie serca, problemy ze snem<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#faf7f1\">\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Emocjonalny<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Dra\u017cliwy, przygn\u0119biony, sk\u0142onny do p\u0142aczu, niespokojny<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Zachowanie<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Cz\u0119stsze picie alkoholu lub palenie, mniej kontakt\u00f3w towarzyskich, zamartwianie si\u0119<\/td>\n<\/tr>\n<tr style=\"background:#faf7f1\">\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">My\u015blenie<\/td>\n<td style=\"padding:.8rem 1rem;border-bottom:1px solid #efeae1;vertical-align:top;color:#3c4a42\">Zapominalsko\u015b\u0107, trudno\u015bci z koncentracj\u0105, niezdolno\u015b\u0107 do podj\u0119cia decyzji<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Czy zauwa\u017casz u siebie kilka z tych objaw\u00f3w i czy utrzymuj\u0105 si\u0119 one przez d\u0142u\u017cszy czas? Je\u015bli tak, potraktuj je powa\u017cnie. D\u0142ugotrwa\u0142y stres mo\u017ce doprowadzi\u0107 do przeci\u0105\u017cenia lub wypalenia zawodowego. Im wcze\u015bniej podejmiesz dzia\u0142ania, tym szybciej zazwyczaj nast\u0105pi powr\u00f3t do zdrowia.<\/p>\n<h2 style=\"margin:2.6rem 0 1rem;padding-left:.85rem;border-left:4px solid #2c5138;font-size:1.5rem;line-height:1.3;color:#22312a\">Adaptogeny w herbacie lub suplementach<\/h2>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Adaptogeny s\u0105 dost\u0119pne w postaci sypanej herbaty, proszku, kapsu\u0142ek lub <a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/odkryj-starozytna-madrosc-dzieki-naszym-nalewkom\/\">nalewka<\/a>. Herbata jest naj\u0142agodniejsz\u0105 form\u0105. Preparaty typu Supplementen cz\u0119sto zawieraj\u0105 ekstrakt i s\u0105 znacznie bardziej skoncentrowane. W badaniach dotycz\u0105cych ashwagandhy mowa jest o ekstraktach w dawkach rz\u0119du setek miligram\u00f3w dziennie. W\u0142a\u015bnie w przypadku takich skoncentrowanych form odnotowano przypadki dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych.<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Dlatego warto dok\u0142adnie sprawdzi\u0107 etykiet\u0119. Kt\u00f3ra cz\u0119\u015b\u0107 ro\u015bliny zosta\u0142a wykorzystana? Czy jest to korze\u0144, czy li\u015b\u0107? Ile ekstraktu zawiera dzienna porcja? Wiarygodny producent podaje te informacje w jasny spos\u00f3b.<\/p>\n<h2 style=\"margin:2.6rem 0 1rem;padding-left:.85rem;border-left:4px solid #2c5138;font-size:1.5rem;line-height:1.3;color:#22312a\">Adaptogeny a sport<\/h2>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Adaptogeny ciesz\u0105 si\u0119 popularno\u015bci\u0105 r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d sportowc\u00f3w. Rhodiola i \u017ce\u0144-sze\u0144 s\u0105 cz\u0119sto sprzedawane jako \u015brodki wspomagaj\u0105ce regeneracj\u0119. Uprawiasz sport wyczynowy? W takim razie zachowaj ostro\u017cno\u015b\u0107 przy stosowaniu suplement\u00f3w. Mog\u0105 one zawiera\u0107 substancje znajduj\u0105ce si\u0119 na li\u015bcie dopingowej. Urz\u0105d ds. Dopingu zaleca stosowanie wy\u0142\u0105cznie suplement\u00f3w przetestowanych w ramach systemu NZVT. W ten spos\u00f3b zmniejszasz ryzyko uzyskania pozytywnego wyniku testu antydopingowego.<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Je\u015bli chodzi o regeneracj\u0119 po treningu, najwa\u017cniejsze s\u0105 sen, od\u017cywianie i dni odpoczynku. \u017badne zio\u0142o nie zast\u0105pi dnia odpoczynku.<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Je\u015bli jednak zdecydujesz si\u0119 na zio\u0142o, po kilku tygodniach sp\u00f3jrz na to obiektywnie. Czy zauwa\u017casz r\u00f3\u017cnic\u0119, czy mo\u017ce chodzi g\u0142\u00f3wnie o nawyk chwili odpoczynku? Nawet to ostatnie mo\u017ce by\u0107 cenne. Spokojna fili\u017canka herbaty pod koniec dnia to dla wielu os\u00f3b przyjemny rytua\u0142, niezale\u017cnie od tego, co znajduje si\u0119 w fili\u017cance.<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Nie masz pewno\u015bci, czy dany produkt jest dla Ciebie bezpieczny? Zabierz opakowanie do apteki. Farmaceuta szybko sprawdzi, czy dany zio\u0142owy preparat nie wchodzi w interakcj\u0119 z lekami, kt\u00f3re za\u017cywasz.<\/p>\n<p style=\"margin:0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\">Chcesz dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej? Zapoznaj si\u0119 z naszymi artyku\u0142ami na temat <a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/ziololecznictwo\/\">praca z zio\u0142ami leczniczymi<\/a>, <a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/przechowywanie-ziol-i-grzybow\/\">Przechowywanie zi\u00f3\u0142 i grzyb\u00f3w<\/a> i <a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wszystko-o-muchowce-hiszpanskiej\/\">much\u00f3wka hiszpa\u0144ska<\/a>.<\/p><div class=\"smartific-shoplinks\" style=\"margin:2rem 0;padding:1.25rem 1.5rem;border:1px solid #e6e0d6;border-radius:14px;background:#fdfaf5\"><p style=\"margin:0 0 8px;font-weight:700;color:#22312a\">Wi\u0119cej na stronie Smartific<\/p><p style=\"margin:0;line-height:1.8;color:#3c4a42\"><a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/sklep-z-produktami-psychotropowymi\/ziola\/\">Zio\u0142a<\/a> \u00b7 <a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/sklep-z-produktami-psychotropowymi\/relaks\/\">Relaks<\/a> \u00b7 <a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/suplementy\/\">Suplementy<\/a> \u00b7 <a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/suplementy\/nalewki\/\">Nalewki<\/a> \u00b7 <a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/superfoods\/\">Superfoods<\/a><\/p><\/div>\n<div class=\"smartific-related\" style=\"margin:2rem 0;padding:1.25rem 1.5rem;border:1px solid #e6e0d6;border-radius:14px;background:#fdfaf5\"><p style=\"margin:0 0 8px;font-weight:700;color:#22312a\">Zobacz te\u017c<\/p><ul style=\"margin:0;padding:0 0 0 1.1rem;line-height:1.8;color:#3c4a42\"><li><a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/grzyby-lecznicze\/\">Grzyby lecznicze: reishi, grzyb lwiej grzywy, chaga i inne<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/jakie-korzysci-moze-przyniesc-ci-5-htp\/\">Czym jest 5-HTP? Dzia\u0142anie, badania, bezpiecze\u0144stwo i przepisy prawne w 2026 r.<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/smartific.nl\/pl\/roznica-miedzy-nalewka-a-ekstraktem\/\">Wyja\u015bnienie r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy nalewk\u0105 a ekstraktem<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h2>Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania dotycz\u0105ce zi\u00f3\u0142 adaptogennych<\/h2><div class=\"sf2-faq sf2-faq-1 accordion\" data-fit>\n<div id=\"sfq1\" class=\"accordion-item\"><a id=\"sfq1-label\" class=\"accordion-title plain\" href=\"#sfq1\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"sfq1-content\"><button class=\"toggle\" aria-label=\"Zmiana\" tabindex=\"-1\"><i class=\"icon-angle-down\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/button><h3 class=\"sf2-faq-qh\">Czym s\u0105 zio\u0142a adaptogenne?<\/h3><\/a><div id=\"sfq1-content\" class=\"accordion-inner\" aria-labelledby=\"sfq1-label\">Zio\u0142a tradycyjnie stosowane w okresach nadmiernego obci\u0105\u017cenia organizmu, takie jak ashwagandha, r\u00f3\u017ce\u0144iec g\u00f3rski i \u017ce\u0144-sze\u0144. Nie jest to oficjalny termin medyczny.<\/div><\/div>\n<div id=\"sfq2\" class=\"accordion-item\"><a id=\"sfq2-label\" class=\"accordion-title plain\" href=\"#sfq2\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"sfq2-content\"><button class=\"toggle\" aria-label=\"Zmiana\" tabindex=\"-1\"><i class=\"icon-angle-down\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/button><h3 class=\"sf2-faq-qh\">Kto wymy\u015bli\u0142 termin \u201eadaptogen\u201d?<\/h3><\/a><div id=\"sfq2-content\" class=\"accordion-inner\" aria-labelledby=\"sfq2-label\">Rosyjski farmakolog Niko\u0142aj \u0141azarew w 1947 roku.<\/div><\/div>\n<div id=\"sfq3\" class=\"accordion-item\"><a id=\"sfq3-label\" class=\"accordion-title plain\" href=\"#sfq3\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"sfq3-content\"><button class=\"toggle\" aria-label=\"Zmiana\" tabindex=\"-1\"><i class=\"icon-angle-down\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/button><h3 class=\"sf2-faq-qh\">Czy ashwagandha jest bezpieczna?<\/h3><\/a><div id=\"sfq3-content\" class=\"accordion-inner\" aria-labelledby=\"sfq3-label\">RIVM zaleca, aby ze wzgl\u0119d\u00f3w ostro\u017cno\u015bci nie stosowa\u0107 ashwagandhy, zw\u0142aszcza w czasie ci\u0105\u017cy. Istniej\u0105 doniesienia o uszkodzeniach w\u0105troby i wp\u0142ywie na hormony tarczycy.<\/div><\/div>\n<div id=\"sfq4\" class=\"accordion-item\"><a id=\"sfq4-label\" class=\"accordion-title plain\" href=\"#sfq4\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"sfq4-content\"><button class=\"toggle\" aria-label=\"Zmiana\" tabindex=\"-1\"><i class=\"icon-angle-down\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/button><h3 class=\"sf2-faq-qh\">Czy na opakowaniu suplementu mo\u017cna umie\u015bci\u0107 informacj\u0119, \u017ce zmniejsza on poziom stresu?<\/h3><\/a><div id=\"sfq4-content\" class=\"accordion-inner\" aria-labelledby=\"sfq4-label\">Nie. W UE nie zatwierdzono \u017cadnych o\u015bwiadcze\u0144 zdrowotnych dotycz\u0105cych zi\u00f3\u0142 adaptogennych w odniesieniu do stresu.<\/div><\/div>\n<div id=\"sfq5\" class=\"accordion-item\"><a id=\"sfq5-label\" class=\"accordion-title plain\" href=\"#sfq5\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"sfq5-content\"><button class=\"toggle\" aria-label=\"Zmiana\" tabindex=\"-1\"><i class=\"icon-angle-down\" aria-hidden=\"true\"><\/i><\/button><h3 class=\"sf2-faq-qh\">Co najlepiej pomaga w walce ze stresem?<\/h3><\/a><div id=\"sfq5-content\" class=\"accordion-inner\" aria-labelledby=\"sfq5-label\">Aktywno\u015b\u0107 fizyczna, odpowiednia ilo\u015b\u0107 snu, kontakty spo\u0142eczne i relaks. W przypadku utrzymuj\u0105cych si\u0119 dolegliwo\u015bci nale\u017cy w pierwszej kolejno\u015bci zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do lekarza rodzinnego.<\/div><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"smartific-disclaimer\" style=\"margin:2.5rem 0 2.5rem;padding:1.1rem 1.25rem;background:#f7f4ee;border:1px solid #e6e0d6;border-left:4px solid #2c5138;border-radius:12px\"><p style=\"margin:0 0 .35rem;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:.04em;font-size:.72rem;color:#2c5138\">Wa\u017cne<\/p><p style=\"margin:0;font-size:.9rem;line-height:1.7;color:#5a6a60\">Niniejszy artyku\u0142 ma charakter wy\u0142\u0105cznie informacyjny. Firma Smartific nie dostarcza produkt\u00f3w niezgodnych z prawem holenderskim. W razie w\u0105tpliwo\u015bci lub w celu uzyskania indywidualnej porady nale\u017cy zawsze skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem.<\/p><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bijgewerkt op 29 oktober 2026 &#183; Leestijd 10 minuten Kort antwoord: Adaptogenen zijn kruiden die traditioneel worden gebruikt in periodes van belasting. Bekende voorbeelden zijn ashwagandha, rhodiola, ginseng, tulsi en schisandra. Het is geen offici&#235;le medische term. Onderzoek is wisselend en vaak klein. Het RIVM adviseert uit voorzorg om geen ashwagandha te gebruiken. Bij langdurige&#8230;<\/p>","protected":false},"author":227,"featured_media":61292,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"smartific_faq_schema":"{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@type\":\"FAQPage\",\"mainEntity\":[{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Wat zijn adaptogene kruiden?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Kruiden die traditioneel worden gebruikt in periodes van belasting, zoals ashwagandha, rhodiola en ginseng. Het is geen offici\u00eble medische term.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Wie bedacht de term adaptogeen?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"De Russische farmacoloog Nikolai Lazarev in 1947.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Is ashwagandha veilig?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Het RIVM adviseert uit voorzorg om geen ashwagandha te gebruiken, vooral niet tijdens de zwangerschap. Er zijn meldingen van schade aan de lever en effecten op schildklierhormonen.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Mag een supplement zeggen dat het stress vermindert?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Nee. Voor adaptogene kruiden zijn in de EU geen gezondheidsclaims over stress goedgekeurd.\"}},{\"@type\":\"Question\",\"name\":\"Wat helpt het beste tegen stress?\",\"acceptedAnswer\":{\"@type\":\"Answer\",\"text\":\"Bewegen, voldoende slaap, sociale contacten en ontspanning. Bij aanhoudende klachten is de huisarts het eerste aanspreekpunt.\"}}]}","footnotes":""},"categories":[1,1528],"tags":[],"class_list":["post-51650","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-alle-berichten","category-smartshop"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51650","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/227"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51650"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51650\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/61292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51650"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51650"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51650"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}