{"id":51394,"date":"2024-01-24T21:30:27","date_gmt":"2024-01-24T20:30:27","guid":{"rendered":"https:\/\/smartific.nl\/?p=51394"},"modified":"2026-10-29T21:31:07","modified_gmt":"2026-10-29T20:31:07","slug":"dzieki-tym-ziolom-odzyskasz-energie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smartific.nl\/pl\/met-deze-kruiden-krijg-je-weer-energie\/","title":{"rendered":"Zio\u0142a dodaj\u0105ce energii: jakie to zio\u0142a, co m\u00f3wi\u0105 badania i na co nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119"},"content":{"rendered":"

Zaktualizowano 29 pa\u017adziernika 2026 r. \u00b7 Czas czytania: 10 minut<\/p>\n

Kr\u00f3tka odpowied\u017a:<\/strong> Zio\u0142a takie jak \u017ce\u0144-sze\u0144, r\u00f3\u017ce\u0144iec g\u00f3rski, guarana i zielona herbata s\u0105 od wiek\u00f3w stosowane przez osoby odczuwaj\u0105ce zm\u0119czenie. Niekt\u00f3re z tych zi\u00f3\u0142 zawieraj\u0105 kofein\u0119. Inne okre\u015bla si\u0119 mianem adaptogen\u00f3w. Wyniki bada\u0144 s\u0105 niejednoznaczne, a efekty zazwyczaj niewielkie. Zio\u0142a nie zast\u0119puj\u0105 snu, od\u017cywiania i aktywno\u015bci fizycznej. Je\u015bli za\u017cywasz leki, skonsultuj si\u0119 z lekarzem.<\/p>\n

Budzenie si\u0119 zm\u0119czonym, spadek energii po obiedzie i wylegiwanie si\u0119 na kanapie pod koniec dnia. Wiele os\u00f3b to zna. W takich sytuacjach szybko si\u0119ga si\u0119 po kaw\u0119 i napoje energetyczne. Coraz wi\u0119cej os\u00f3b szuka te\u017c naturalnych alternatyw, takich jak zio\u0142a.<\/p>\n

W tym artykule przedstawiamy zestawienie najpopularniejszych zi\u00f3\u0142. Dowiesz si\u0119, sk\u0105d pochodz\u0105, jak s\u0105 tradycyjnie stosowane oraz jakie wnioski p\u0142yn\u0105 z dotychczasowych bada\u0144 naukowych na ich temat. Om\u00f3wimy r\u00f3wnie\u017c kwestie bezpiecze\u0144stwa, przepisy prawne oraz wyja\u015bnimy, dlaczego zio\u0142a nigdy nie s\u0105 w stanie zrekompensowa\u0107 z\u0142ego snu.<\/p>\n

Dlaczego w\u0142a\u015bciwie jeste\u015b zm\u0119czony?<\/h2>\n

Zm\u0119czenie ma wiele przyczyn. Najcz\u0119stsze z nich to zbyt kr\u00f3tki lub nieodpowiedni sen, stres, brak ruchu i nieregularne posi\u0142ki. R\u00f3wnie\u017c grypa lub przezi\u0119bienie mog\u0105 wyczerpywa\u0107 organizm przez wiele tygodni. Czasami przyczyn\u0105 jest problem zdrowotny, taki jak anemia, niedoczynno\u015b\u0107 tarczycy lub niedob\u00f3r witaminy B12 lub witaminy D.<\/p>\n

Czy od d\u0142u\u017cszego czasu, czyli d\u0142u\u017cej ni\u017c kilka tygodni, odczuwasz zm\u0119czenie bez wyra\u017anego powodu? W takim razie najpierw udaj si\u0119 do lekarza rodzinnego. Proste badanie krwi mo\u017ce wiele wyja\u015bni\u0107. Zio\u0142a mog\u0105 stanowi\u0107 element zdrowego stylu \u017cycia, ale nie rozwi\u0105zuj\u0105 one podstawowego problemu.<\/p>\n

\n

Zio\u0142a nie zast\u0105pi\u0105 snu. Osoby, kt\u00f3re na sta\u0142e \u015bpi\u0105 zbyt ma\u0142o, zauwa\u017caj\u0105, \u017ce \u017cadne zio\u0142o ani nap\u00f3j nie jest w stanie zrekompensowa\u0107 tego niedoboru.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Trzy rodzaje zi\u00f3\u0142 dodaj\u0105cych energii<\/h2>\n

Zio\u0142a kojarzone z energi\u0105 mo\u017cna z grubsza podzieli\u0107 na trzy grupy. R\u00f3\u017cnica polega przede wszystkim na tym, jak szybko odczuwa si\u0119 ich dzia\u0142anie oraz jakie substancje zawieraj\u0105.<\/p>\n

\n\n\n\n\n\n\n\n
Grupa<\/th>\nPrzyk\u0142ady<\/th>\nCechy charakterystyczne<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Zio\u0142a pobudzaj\u0105ce<\/td>\nGuarana, mate, zielona herbata, orzech kolano<\/td>\nZawieraj\u0105 kofein\u0119 lub substancje pokrewne<\/td>\n<\/tr>\n
Adaptogeny<\/td>\n\u017be\u0144-sze\u0144, r\u00f3\u017ce\u0144iec g\u00f3rski, ashwagandha, eleuterokok<\/td>\nTradycyjnie stosowany w przypadku d\u0142ugotrwa\u0142ego obci\u0105\u017cenia<\/td>\n<\/tr>\n
Zio\u0142a tonizuj\u0105ce<\/td>\nMaca, rozmaryn, mi\u0119ta pieprzowa<\/td>\nTradycyjnie stosowany jako \u015brodek pobudzaj\u0105cy w potrawach lub herbatach<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n

Zio\u0142a pobudzaj\u0105ce zawieraj\u0105ce kofein\u0119<\/h2>\n

Guarana<\/h3>\n

Guarana (Paullinia cupana) to pn\u0105cze pochodz\u0105ce z regionu Amazonii w Brazylii. Nasiona tej ro\u015bliny zawieraj\u0105 naturalnie du\u017co kofeiny, oko\u0142o dwa razy wi\u0119cej ni\u017c ziarna kawy. Rdzenni mieszka\u0144cy regionu stosowali te nasiona ju\u017c od wiek\u00f3w. Obecnie guarana jest sk\u0142adnikiem wielu napoj\u00f3w energetycznych i suplement\u00f3w. Dzia\u0142a ona w zasadzie tak samo jak kofeina, poniewa\u017c w du\u017cej mierze jest to ta sama substancja.<\/p>\n

Mate<\/h3>\n

Mate (Ilex paraguariensis) to krzew pochodz\u0105cy z Ameryki Po\u0142udniowej. W Argentynie, Urugwaju i Paragwaju ludzie pij\u0105 mat\u00e9 tak samo, jak my pijemy herbat\u0119 lub kaw\u0119. Tradycyjnie pije si\u0119 j\u0105 z tykwy za pomoc\u0105 metalowej s\u0142omki, zwanej bombill\u0105. Fili\u017canka mat\u00e9 zawiera mniej wi\u0119cej tyle samo kofeiny, co s\u0142aba kawa.<\/p>\n

Zielona herbata<\/h3>\n

Zielona herbata pochodzi z tej samej ro\u015bliny co czarna herbata, czyli Camellia sinensis. R\u00f3\u017cnica polega na sposobie przetwarzania. Zielona herbata zawiera kofein\u0119 oraz aminokwas teanin\u0119. Naukowcy od lat badaj\u0105 to po\u0142\u0105czenie. Fili\u017canka zielonej herbaty zawiera zazwyczaj mniej kofeiny ni\u017c fili\u017canka kawy.<\/p>\n

Orzech kolowy<\/h3>\n

Orzech kola pochodzi z drzew rosn\u0105cych w Afryce Zachodniej. Orzechy te zawieraj\u0105 kofein\u0119 i teobromin\u0119. W niekt\u00f3rych regionach Afryki Zachodniej orzechy kola od dawna s\u0105 \u017cute i podawane podczas uroczysto\u015bci oraz wizyt. Na pocz\u0105tku XX wieku kola by\u0142a r\u00f3wnie\u017c sk\u0142adnikiem pierwszych napoj\u00f3w gazowanych o tej nazwie.<\/p>\n

\n

Jaka ilo\u015b\u0107 kofeiny jest bezpieczna?<\/strong> Europejski Urz\u0105d ds. Bezpiecze\u0144stwa \u017bywno\u015bci (EFSA) stwierdza, \u017ce spo\u017cycie do 400 miligram\u00f3w kofeiny dziennie nie budzi obaw dotycz\u0105cych bezpiecze\u0144stwa u zdrowych os\u00f3b doros\u0142ych. W przypadku kobiet w ci\u0105\u017cy dawka ta wynosi 200 miligram\u00f3w. Nale\u017cy zsumowa\u0107 wszystkie \u017ar\u00f3d\u0142a: kaw\u0119, herbat\u0119, napoje energetyczne oraz suplementy zawieraj\u0105ce guaran\u0119 lub mat\u00e9.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Adaptogeny<\/h2>\n

Termin \u201eadaptogen\u201d zosta\u0142 ukuty w 1947 roku przez rosyjskiego naukowca Niko\u0142aja \u0141azariewa. Mia\u0142 on na my\u015bli substancje, kt\u00f3re pomagaj\u0105 organizmowi radzi\u0107 sobie ze stresem. Nie jest to oficjalny termin medyczny. W Europie suplementy nie mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c bezpodstawnie twierdzi\u0107, \u017ce zmniejszaj\u0105 stres lub dodaj\u0105 energii. Wi\u0119cej informacji znajdziesz w naszym artykule na temat zio\u0142a adaptogenne<\/a>.<\/p>\n

\u017be\u0144-sze\u0144<\/h3>\n

Termin \u201e\u017ce\u0144-sze\u0144\u201d odnosi si\u0119 zazwyczaj do Panax ginseng, znanego r\u00f3wnie\u017c jako \u017ce\u0144-sze\u0144 korea\u0144ski lub azjatycki. Korze\u0144 tej ro\u015bliny jest stosowany w Chinach i Korei ju\u017c od ponad dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat. Najwa\u017cniejsze substancje zawarte w tej ro\u015blinie to ginsenozydy. Przeprowadzono do\u015b\u0107 wiele bada\u0144. Przegl\u0105d z 2022 roku, obejmuj\u0105cy dziewi\u0119tna\u015bcie bada\u0144 z randomizacj\u0105, og\u00f3lnie nie wykaza\u0142 wyra\u017anego wp\u0142ywu na zm\u0119czenie. W niekt\u00f3rych podgrupach zaobserwowano jednak niewielki wp\u0142yw. \u017be\u0144-sze\u0144 mo\u017ce wchodzi\u0107 w interakcje z lekami, takimi jak leki rozrzedzaj\u0105ce krew i leki przeciwcukrzycowe.<\/p>\n

Rhodiola rosea<\/h3>\n

Rhodiola, zwana r\u00f3wnie\u017c korzeniem r\u00f3\u017canym, ro\u015bnie w zimnych regionach g\u00f3rskich Europy, Azji i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. W Skandynawii i Rosji korze\u0144 ten by\u0142 tradycyjnie stosowany podczas d\u0142ugich zim. Badane substancje to rosawiny i salidrosyd. Badania te s\u0105 cz\u0119sto prowadzone na niewielk\u0105 skal\u0119 i charakteryzuj\u0105 si\u0119 zmienn\u0105 jako\u015bci\u0105. W zwi\u0105zku z tym nie mo\u017cna jeszcze wyci\u0105ga\u0107 jednoznacznych wniosk\u00f3w.<\/p>\n

Ashwagandha<\/h3>\n

Ashwagandha (Withania somnifera) wywodzi si\u0119 z indyjskiej ajurwedy. Zio\u0142o to cieszy si\u0119 popularno\u015bci\u0105, ale nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107 o wa\u017cnym ostrze\u017ceniu. RIVM zaleca, aby ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa nie stosowa\u0107 preparat\u00f3w zio\u0142owych zawieraj\u0105cych ashwagandh\u0119, zw\u0142aszcza w czasie ci\u0105\u017cy. Lekarze zg\u0142aszali szkodliwy wp\u0142yw na w\u0105trob\u0119 i hormony tarczycy. Je\u015bli mimo to rozwa\u017casz jej stosowanie, skonsultuj si\u0119 najpierw z lekarzem.<\/p>\n

Eleuthero<\/h3>\n

Eleuthero (Eleutherococcus senticosus) nazywane jest r\u00f3wnie\u017c \u017ce\u0144-szeniem syberyjskim, cho\u0107 jest to inna ro\u015blina ni\u017c prawdziwy \u017ce\u0144-sze\u0144. Rosyjscy naukowcy przeprowadzili szczeg\u00f3\u0142owe badania tej ro\u015bliny w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych. Brakuje jednak wsp\u00f3\u0142czesnych bada\u0144 o wysokiej jako\u015bci.<\/p>\n

Zio\u0142a tonizuj\u0105ce z kuchni<\/h2>\n

Maca<\/h3>\n

Maca (Lepidium meyenii) to bulwa pochodz\u0105ca z And\u00f3w w Peru. Ro\u015bnie na wysoko\u015bci ponad czterech tysi\u0119cy metr\u00f3w. W Peru maca jest spo\u017cywana jako pokarm, na przyk\u0142ad w postaci kaszek lub napoj\u00f3w. W Europie sprzedawana jest g\u0142\u00f3wnie w postaci proszku. Maca nie zawiera kofeiny. Dowody na jej wp\u0142yw na poziom energii s\u0105 ograniczone.<\/p>\n

Rozmaryn i mi\u0119ta pieprzowa<\/h3>\n

Rozmaryn i mi\u0119ta pieprzowa s\u0105 obecne w wielu kuchniach. Znane s\u0105 ze swojego \u015bwie\u017cego zapachu. Wiele os\u00f3b pije herbat\u0119 mi\u0119tow\u0105 po posi\u0142ku lub stawia ga\u0142\u0105zk\u0119 rozmarynu na parapecie. Badania nad ich wp\u0142ywem na czujno\u015b\u0107 s\u0105 ograniczone i maj\u0105 charakter wst\u0119pny. Jako przyprawy s\u0105 one w ka\u017cdym razie bezpieczne dla wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b.<\/p>\n

\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Zio\u0142o<\/th>\nPochodzenie<\/th>\nKofeina<\/th>\nStan bada\u0144<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Guarana<\/td>\nBrazylia<\/td>\nTak, wiele<\/td>\nDzia\u0142a dzi\u0119ki kofeinie<\/td>\n<\/tr>\n
Mate<\/td>\nAmeryka Po\u0142udniowa<\/td>\nTak<\/td>\nDzia\u0142a dzi\u0119ki kofeinie<\/td>\n<\/tr>\n
Zielona herbata<\/td>\nAzja Wschodnia<\/td>\nTak, \u015brednio<\/td>\nLiczne badania dotycz\u0105ce kofeiny i teaniny<\/td>\n<\/tr>\n
\u017be\u0144-sze\u0144<\/td>\nChiny i Korea<\/td>\nNie<\/td>\nZmienne, niewielkie skutki<\/td>\n<\/tr>\n
Rhodiola<\/td>\nP\u00f3\u0142nocne obszary g\u00f3rskie<\/td>\nNie<\/td>\nNiewielkie badania, niepewne wyniki<\/td>\n<\/tr>\n
Ashwagandha<\/td>\nIndie<\/td>\nNie<\/td>\nRIVM zaleca, aby ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa nie stosowa\u0107 tego produktu<\/td>\n<\/tr>\n
Maca<\/td>\nPeru<\/td>\nNie<\/td>\nOgraniczone<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n

Bezpiecze\u0144stwo i interakcje<\/h2>\n

To, \u017ce co\u015b jest naturalne, nie oznacza automatycznie, \u017ce jest bezpieczne. Zio\u0142a zawieraj\u0105 substancje czynne, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na organizm oraz na dzia\u0142anie lek\u00f3w. Dlatego te\u017c Komisja ds. Oceny Lek\u00f3w udost\u0119pni\u0142a na swojej stronie internetowej narz\u0119dzie \u201eKruidencheck\u201d. Mo\u017cna tam sprawdzi\u0107, czy dane zio\u0142o jest znane z wywo\u0142ywania interakcji.<\/p>\n

\n